දින හතරක වැඩසතියක්

Colombo Telegraph Photo

දින හතරක වැඩ සතියකට ලෝකය වෙනස් කළ හැකිය.

අපේ ජීවිත කාලයෙන් වැඩි කොටසක් වැය කළ යුත්තේ ජීවනොපායක් වශයෙන් “වැඩට යාම” යනුවෙන් අප හඳුන්වන කටයුත්ත ඉටු කිරීම සඳහාද? ඊට වඩා වැඩිකාලයක් ජීවිතය විඳගැනීමට අවස්ථාවක් ලබා ගැනීම පිණිස අප කටයුතු නොකළ යුතුද? වැඩට යාමට වඩා වැඩට නොයා සිටීමට ඇති හැකියාව මානව ප්‍රගතියේ දර්ශකයක් ලෙස සැලකීමට අප දේශපාලකයන්ට බල කළ යුතු නොවේද?

කම්කරුවන්ගෙන් ගහණ වූ බ්‍රිතාන්‍යයේ නාගරික පෙදෙස්වල දුම් දමන චිමිනි වලින් පෙන්නුම් කළ පළමුවෙනි කාර්මික විප්ලවය ගල් අඟුරු දහනයෙන් නිපදවූ වාෂ්ප බලය පදනම් කරගත් එකක් විය. එකල වැඩ කරන කාලය දිනකට පැය 12 සිට 16 දක්වා තරම් දිගුවිය.  විදුලි. බලය පදනම් කරගෙන දෙවැනි කාර්මික විප්ලවය ඇතිවන විට දිනකට පැය අටක් පමණක් වැඩ කිරීම සම්මුතිය බවට පත් කරගැනීමට අපට හැකිවිය. ඉලෙක්ට්‍රානික මයික්‍රොප්‍රොසෙසරය මුල් කරගැනීමෙන්ද උද්ගත වූ තුන්වැනිකාර්මික විප්ලවය නිසා අප වැඩ කළයුතු කාලය අඩු කරනවාට වඩා සිදුවූයේ වැඩ කිරිම උත්කර්ෂයට නැංවීමයි. තරඟකාරීවීමට නම් වැඩි වැඩියෙන් වැඩට කැපවීම අත්‍යවශය බව දේශපාලන නායකයෝත් ආර්ථික විද්‍යාඥයෝත් අපට දේශනා කළහ. ඒ අනුව අතිකාල දීමනා මත ඇසෙම්බ්ලි ලයින් වල වැඩි කාලයක් ගත කිරීමට කම්කරුවන්ට සිදුවිය. නිෂ්පාදන ධාරිතාවය වැඩි කිරීම වෙලාවක් අවේලාවක් නොතකා වැඩට කැපවීම යුතුකමක් ලෙස සැලකිණ.

 එහෙත් අප දැන් ගත කරන්නේ නව ඩිජිටල් තාක්ෂණය, ජීවතාක්ෂණය සහ  භෞතිකතාක්ෂණයේ අන්‍යෝන්‍ය ක්‍රියාකාරීත්වය පදනම් කරගත් තීරණාත්මකලෙස කෘත්‍රිම ඥානය හා ස්වයං ක්‍රියාකාරීත්වය යොදාගත හැකි අපූරු හතරවැනි කාර්මික විප්ලවයක එළිපත්තේය. නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය තාක්ෂණය මත පදනම් වූ කෘත්‍රිම ඥානය මගින් මෙහෙයවීම හැරෙන විට එය ඉන් පෙර පැවති සියලු කාර්මික විප්ලව අභිභවා ජීවනෝපායක් වශයෙන් ‘වැඩ කිරීම’ සඳහා අප ගත කළයුතු කාලය  අවම කිරීමට එය දායක වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ හැකිය. තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග  ස්වයංක්‍රියව කටයුතු ඉටු කළ හැකි රොබෝ වරුන්ට වැඩපොළේ සහ ගේ දොර කටයුතු පැවරීමේ හැකියාව හැරෙන විට  හතරවැනි කාර්මික විප්ලවය ජීවනෝපායික විප්ලවයක් බවට පත්කරගත හැකි වන්නේ වැඩ කිරීමට ගත කළයුතු කාලය අඩුකර ගැනීමට දැනුවත් වැඩ පිලිවෙළක් දියත් කරගැනීමට අපට ඇති හැකියාව මතය. දින හතරක වැඩ සතියක් හඳුන්වාදීම දැන් සිටම තීරණාත්මක දේශපාලන ඉල්ලීමක් බවට පත්විය යුත්තේ එබැවිනි.

ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය මෙන්ම රාජ්‍ය ඒකාධිකාරී සෝවියට් ක්‍රමය යටතේද වැඩ හෙවත් ශ්‍රමය උත්කර්ෂයට නැංවීම පොදු දෙයක් විය. මහන්සි වී වැඩකිරීම නිසා ශ්‍රම විරුවන් වශයෙන් අභිධාන ලත් අයගේ ඡායාරූප එකල සොවියට් ප්‍රචාරක සඟරාවල බහුලව දක්නට ලැබුණ දෙයක් විය. ජීවත් වීම සඳහා අප වැඩකළ යුතු බව මෙන්ම වැඩ කිරීම පිණිස අප ජීවත් වන්නේය යන අදහස අප තුළ පැල පදියම් කිරීමට ප්‍රයත්න දැරිණ. රැකියාවක් ලෙස කරන්නේ බිම ඇමදීමද නැත හොත් ආදායම් බදු වලින් ගැලවීමේ විධික්‍රම සම්බන්ධ කෛරාටික බදු උපදේශකයෙකු වශයෙන් කටයුතු කිරීමද යන්න නොතකා ජීවනොපාය වශයෙන් අපට තෝරාගැනීමට සිදුව ඇති වැඩ කිරීම තුළ අර්ථයක් සොයා ගැනීමටත් ඒ මගින් වැඩ කිරීමේ තෘප්තිය, ආඩම්බරය ඇති කර ගැනීමත් ධනවාදය පමණක් නොව ඊනියා සමාජවාදයත් අපෙන් බලාපොරොත්තුවිය.

අනෙක් අතට අප කවුද යන්න නිර්ණය කිරීමේදීත් මහළුවිය විශ්‍රාමයෙන් ගත කිරීමේ හැකියාව තහවුරු කර ගැනීමේදීත්  අප වැඩිකාලයක් ගත කරන්නේ කිනම් ආකාරයක සගයන් සමගද යන්න සම්බන්ධයෙනුත් මෙන්ම අපේ වටිනාකම් හා නොවටිනාකම් හැඩ ගැස්වීමේලාත් ජීවනෝපාය වශයෙන් අප තෝරා ගන්නා රැකියාව වැදගත් වෙයි. එහෙත් බොහෝ දෙනෙක් වැඩට යන්නේ හැකි ඉක්මනින් නිවස බලා යායුතුය යන අභිප්‍රාය මත බව රහසක් නොවේ.  ඒ නිසා සතියෙන් වැඩි කොටසක් වැඩපොළෙහි ගත කිරීම කළ යුතුමදැ’යි අපට ඇසිය හැකිය ? ව්‍යවස්ථාපිත රජ පවුලක සාමාජිකයන් හැරෙන විට අනෙක් සියල්ලෝම රැකියාවක් මගින් ජීවනෝපාය සලසා ගැනීම සම්මුතියක් බවට පත්ව ඇති බව ඔබට නොවැටහෙන්නේදැ’යි කිසිවකු විසින් එවිට අපෙන් ඇසීමට ඉඩ තිබේ. රජ පවුල් හැරෙන විට පරම්පරාවෙන් සැලකිය යුතු ධනයක් උරුම  වූ අයටද එසේ නොවන අයට වඩා බෙහෙවින් අඩු කාලයක් වැඩ පොළක ගතකොට දරු පවුල් නඩත්තු කළ හැකි බව අප දනිමු. අනෙක් අතට හතරවන කාර්මික විප්ලවයත් සමග වැඩ කාර්යක්ෂමතාවය වැඩිවන්නේ වැඩ කිරීමට ගත කරන කාලය අඩු කිරීම මගින් නොවේ නම් සේවයේ නිරත වීම සම්බන්ධයෙන් ඒ කාර්මික විප්ලවය තුන්වැනි කාර්මික විප්ලවයට වඩා විශිෂ්ට වේයැයි සැලකිය නොහැකිය.

තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග අද පවා අප වැඩ කරන ආකාරය සහ අප සේවයේ යොදවා ඇති කොන්දේසි සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වීමකට ලක් වී තිබේ. එහෙත් දැනට පෙනෙන අන්දමට වැඩ කරන ජනතාවගේ පැත්තෙන් දැනුවත් සංවිධානාත්මක මැදිහත් වීමක් සිදු නොවුව හොත් නව ආරක වැඩවසම් ක්‍රමයක් ඇතිවීමේ අවදානමක් ද පවතී. බොහෝකොට ඩිජිටල් තාක්‍ෂණය සහ අන්තර්ජාලය යොදා ගෙන ක්‍රියාත්මක වන ආර්ථිකය තුළ දැනටමත් රැකියා නියුක්තිය යනු නිත්‍ය රැකියා වෙනුවට කෑලි ක්‍රමයට, තාවකාලිකව සහ කොන්ත්‍රාත් ක්‍රමයට, අවුට් සෝස් හෙවත් පිටස්තරින් වැඩ කරවා කිරීමට සහ මෑන්පවර් ක්‍රමයට  වැඩ කිරීමට සිදුවීමයි.  බලාපොරොත්තුවන සේවයේ ස්වභාවය විසින් වළක්වනු නොලබන්නේ නම් කාර්යාලයට හෝ සේවා ස්ථානයට භෞතිකව පැමිණ වැඩ කිරීම මේ ක්‍රමය යටතේ අවශ්‍ය නැත. ඒ වෙනුවට නිවසේ සිට අන්තර්ජාලය යොදාගෙන  වැඩ කිරීමට සේවකයන්  දිරිගන්වනු ලැබේ.  බැලු බැල්මටම මේ ක්‍රමයට අනුව රැකියාවල නම්‍යශීලී බවක් පෙනෙන නමුත් නිත්‍ය රැකියා වල ඇති වැටුප් සහිත නිවාඩු, විශ්‍රාම වැටුප් හෝ සෙවක අර්ථ සාධක අරමුදලට දායකත්වය, වෛද්‍යාධාර  හා රක්ෂණ ක්‍රම ආදියෙන් සිය සේවකයන්ට ප්‍රතිලාභ දීමෙන් සිය අභිමතය පරිදි වැළකී සිටීමට සේව්‍යයන්ට නොහොත් හාම්පුතුන්ට හැකිවේ. අනෙක් අතට නිරන්තරෙයන්ම අන්තර්ජාලය ඔස්සේ තම සේවය සැපයීමට සිදුවීම නිසා කාලයක් වෙලාවක් නොතකා සේවකයාගෙන් සේවය උකහා ගැනීමට සේව්‍යන්ට ඉඩ සැලසේ.

මෙම වෙනස්වීම් නිසා, බොහෝ විට රැකියා මාරු කිරීම, ඕනෑවට වඩා වැඩ කිරීමට සිදුවීම සහ රැකියා සුරක්ෂිතභාවය අවම වීම වැනි තත්වයන්ට මුහුණ දීමට සේවකයන්ට සිදුව තිබේ. වැටුප් ඇතුලුව රැකියාවෙන් ලැබන නිශ්චිත ආදායම අනිස්ථිර වීම නිසා මූල්‍ය අස්ථාවරත්වය මුහුණ දීමට සේවකයන්ට සිදුවේ. හැරත් නිශ්චිත වේලාවකින් තොරව කල නොකල නොතකා වැඩ කිරීමට සිදුවීම නිසා කලක් යන විට දැරිය නොහැකි වැඩ පීඩනයක්ද සේවකයාට එල්ල විය හැකිය.  සරලව කිවහොත් – මෙකී රැකියා අස්ථිරත්වය පාදක කරගත් ආර්ථිකය සේවකයන්ට තිරසාර රැකියාවක් ලබා ගැනීමට උදව් නොකරයි. එක්තරා ආතාරයකට එය වැඩ වසම් යුගයේ පැවති සේවා සැපයීම හා අනුරූපවේ.

නිත්‍ය මාසික වැටුපක් වෙනුවට කෑලි ක්‍රමයට දීමනාවක් ගෙවනු ලබන මෙවැනි රැකියා අයත්වන ආර්ථිකය හඳුන්වනු ලබන්නේ ගිග් ආර්ථිකය යන නමිනි. එවැනි ගිග් ආර්ථික ක්ෂේත්‍රයේ රැකියාවලට එක් උදාහරණයක් වශයෙන් උබර් සමාගම යටතේ තම මොටර් රථය යොදා ගනිමින් මාසික වැටුපක් වෙනුවට චාරිකාවක් චාරිකාවක් පාසා ගෙවීමක් ලබන  කුලී රියැදුරෙකු වශයෙන් සේවයේ නිරත වන පුද්ගලයන් හැඳින්විය හැකිය.

බර කර්මාන්ත වල යෙදීමට සිදුවූ කාර්මික යුගයේ වැඩ දුෂ්කර වුවත් කම්කරුවන් තමන්ගේ රැකියාවට ඇති තැන ගැන දැන සිටියහ. කලක් ගත වූ පසු නිශ්චිත පැය ගණනක් සහිත වැඩ දිනයක් දිනා ගැනීමට ඔවුන්ට හැකිවිය. හැරත් අතිරේක වැඩ කාලය වෙනුවෙන් අතිකාල දීමනා ලබා ගත හැකි විය. ඔවුන්ට රැකියා කොන්ත්‍රාත්තුවක් තිබුණු අතර නිවාඩු, අසනීප නිවාඩු සහ විශ්‍රාම වැටුප් හෝ සේවා අර්ථසාධකද ලැබුණි. කල්තබා රැකියාව අවසන් කිරීමට සේව්‍යයාට සිදුවුවහොත් අවම වශයෙන් තුන්මාසයක වැටුප හෝ ඒ සමාන වන්දි ගෙවීමක් සේවයකයාට ගෙවිය යුතු විය. ඒ හැර වෘත්තීය සමිති වල සංවිධානය වීමෙ හැකියාව අනුව ඇති කරගත් කේවල් කිරීමේ බලය මත වඩා හොඳ රැකියා කොන්දේසි සහිත සාමූහික ගිවිසුමකට එළඹිමට සේව්‍යයන් පෙළඹවා ගැනීමේ හැකියාවද සේවකයන්ට හැකි විය. 

එහෙත් තාක්ෂණය උපයෝගී කරගෙන දුරස්ථව  ශ්‍රමය යොදා ගැනීමේදී  තවදුරටත් අර කී මූලික සේවා කොන්දේසි ලබා දීම මග හැරීමට සේව්‍යයන්ට බොහෝවිට හැකි වේ. මෙහිදී න්‍යායාත්මකව,  සේවකයාට නිදහස සහ නම්‍යශීලී බවක් ලබා දුන්නද, බොහෝ විට යථාර්තය වන්නේ ජීවනෝපාය වශෙයන් අස්ථිර රැකියාවක් ලැබීමයි. මේ ක්‍රමයට අනුව බොහෝ දෙනෙක් තම සේව්‍යයන් සඳහා පූර්ණ කාලීනව වැඩ කරන බවක් පෙනෙන්නට තිබුණත් සේව්‍යන් විසින් ඔවුන් වර්ගීකරණය කරනු ලබන්නේ නිදහස් සේවකයින් (freelance workers)ලෙසයි.

ඒ අනුව ඔබ නිදහස් සේවකයෙකු වන විට, නිවාඩු ගෙවීම් හෝ විශ්‍රාම වැටුප් ක්‍රමයක් වැනි දේවල් ඔබට සැපයීමට  සේවායෝජකයා බැඳී නැත. එයින් අදහස් වන්නේ ඔබ පහසුවෙන් ඉවත් කළ හැකි බවත්, අතිරික්ත වැටුප් ලබා දීමට අවශ්‍ය නොවන බවත්ය. ඔබ කුඩාම වැරැද්ද කරන්නේ නම් – උදාහරණයක් වශයෙන් කොන්ත්‍රාත් වැඩ ක්‍රමය යටතේ ඔබ විසින් මෙහෙයවිය යුතු කුරියර් පැකේජයක් ප්‍රමාද වී පැමිණීම වැනි වැරදීමකදී – ඔබ එම ස්ථානයේදීම සේවයෙන් පහ කිරීමට ඔබේ සේව්‍යයාට හැකිවේ.

මේ සම්බන්ධයෙන් අදාළ උදාහරණ ප්‍රකට ඇමසන් සමාගමේ සේවා සංවිධාන ක්‍රමය විමසීමෙන් ලබා ගත හැකිය. ඇමසන් සමාගමේ ජනප්‍රියත්වයට මූලික හේතුවක් වන්නේ වෙළඳ සැලකට නොයා පහසු මිලකට ගෙදර සිටම ඔබට කැමැති ඕනෑම බඩුවක් අද අයදුම් කොට හෙට වන විට එය නිවසටම ගෙනවිත් දීමට ඇමසන් සමාගමට ඇති හැකියාවයි. ඇනවුම් කළ භාණ්ඩ අදාළ නිවසට ගෙන ගොස් බාර දීම සඳහා බෙහෝවිට යොදා ගැනෙන්නේ කොන්ත්‍රාත් ක්‍රමය අනුව වැඩ කරන තවත් සමාගමකි. මේ සමාගම් බොහෝවිට මෑන් පවර් සමාගම් වලින් රියැදුරන් සපයා ගනිති. කිසියම් භාණ්ඩයක් ප්‍රමාද වී භාරදීම ඇමසන් සමාගමේ කීර්තියට හානි කර වරදක් ලෙස සැලකෙන බැවින් ප්‍රමාද වීමේ වැරැද්ද මෑන් පවර් සමාගම් වලින් ලබාගත් සේවකයන්ට පවරා ඔවුන් සේවයෙන් ඉවත් කර සිය ගණුදෙනු කරුවන් තෘප්තිමත් කිරීමට ඇමසන් වැනි සමාගම් වලට හැකිය.  ඇමසන් සමාගම පමණක් නොව ගණුදෙනු කරුවන්ගේ පහසුව තකා පාරිභෝගික ද්‍රව්‍ය හා ආහාර ආදිය නිවසටම සපයන බොහෝ සේවා සපයන්නන් කටයුතු කරන්නේ ඒ ආකාරයෙනි.

මේ ක්‍රමයේදී රැකියා නියුක්තිකයින් වැඩිපුරම ඔවුන්ගේ සේවා ස්ථාන සමඟ අන්තර්ජාලය හරහා සන්නිවේදනය කරන හෙයින්, ඔවුන්ට “සැමවිටම ක්‍රියාත්මක වී සිටිමේ” මානසිකත්වයක් ඇත. ඔවුන් සැමවිටම පාහේ සේවා ඇමතුමක යෙදී සිටී. එබැවින් ඔවුන්ගේ ශ්‍රම කාලය සහ නිදහස් කාලය අතර වෙනස අතුරුදහන් වී යයි. පොතක් පතක් කියවීමට, ව්‍යායාමයක් වශයෙන් හෝ ඇවිදීමට, ගීතයක් සංගිතයක් විඳ ගැනීමට, චිත්‍රපටයක් නැරඹීට, හිත මිතුරු සම්භාෂණයක යෙදීමට, බිරිඳ හා දූ දරුවන් සමග ගත කිරීමට ඔවුන්ට ලැබෙන කාලය ඒනිසා අවම කිරීමට හෝ එවැනි සමාජ සම්බන්ධතා මුලුමනින්ම නොතකා හැරීමට එකී මානසිකත්වය සේවකයාට බල කරයි.  

ඒ අතර දිනෙන් දින ඉහළ යන ජීවන වියදම නිසා ගැටළුව උග්‍ර වේ. බොහෝ අයට එක් රැකියාවක් කිරීමෙන් පමණක් තම වියදම පිරිමසා ගැනීමට නොහැකිවේ. අස්ථිර පදනම් මත කෑලි ක්‍රමයට වැඩ කළ හැකි තැන්වල ඇති ඇබෑර්තු සොයමින් වෙහෙස වීමට සේවකයන්ට සිදුවේ.

අපේ සමාජය අවධානය යොමු කර ඇත්තේ අපට අවශ්‍ය දේ වහාම ලබා ගැනීම සහ හැකි තරම් ලාභදායි ලෙස නිවසට ගෙන්වා ගැනීමයි. එයින් අදහස් වන්නේ කොතැනක හෝ කම්කරුවෙකු ඒ සඳහා මිල ගෙවන බවයි. ඇමසන් උදාහරණයේ දී, බොත්තමක් ක්ලික් කිරීමෙන් ඔබේ පැකේජය දිනකින් ඔබට ලබා දීමට බොහෝ කම්කරුවන් රැකියා අනාරක්‍ෂිතතාවයෙන්,  අඩු වැටුපෙන් මෙන්ම විශාල ආතතියකින් ද පීඩා විඳිති.

කෑලි ක්‍රමයට වැඩ කිරීම, මෑන් පවර් ආයතන ඔස්සේ සේවයේ යොදා ගැනීම වැනි තත්වයන් නිසා අද එකල මෙන් සේවා කොන්දේසි වැඩිදියුණු කිරීමට කම්කරු ශ්‍රමය සංවිධාන ගත කරගැනීම අසීරුය.  එකල වෘත්තීය සමිති පිහිටුවීම හෝ සාමූහික වැඩ වර්ජන නිසා කම්කරුවන්ගේ සාධාරණ ඉල්ලීම්වලට ඇහුන්කම් දීමට හාම්පුතුන්ට සිදුවිය. එසේ සංවිධානය වීමේ හැකියාව නිසා නිදසුනක් වශයෙන්, එක්සත් රාජධානියේ, දහනව වන ශතවර්ෂයේ අග භාගයේ කම්කරුවන්ට කම්කරු පක්ෂය නමින් දේශපාලන පක්ෂයක්ද පිහිටුවිය හැකි විය. බලය ලබාගත් පසුව එයට වැඩදායක පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමටද හැකිවිය. මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ජාතික සෞඛ්‍ය සේවය, අවම වැටුප සහ අඩු වැටුප් සහිත කම්කරුවන් සඳහා බදු බැර කිරීම් හඳුන්වා දුන්නේ එකී කම්කරු පක්ෂය විසින් පිහිට වූ  ආණ්ඩු යටතේය.

 ඩිජිටල් තාක්ෂණය උපයෝගි කරගත් සේවා සැපයුම් මත පදනම් වූ සමාගම් වල ශ්‍රම දායකත්වය සම්ප්‍රදායික සමාගම් වලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. ගූගල්, ෆේස්බුක්, ට්විටර්, ආදී දැවැන්ත සමාගම් වල ව්‍යා. පාර කටයුතු රැදී පවතින්නේ ඒවායේ පාරිභෝගිකයන් විසින් ස්ව කැමැත්තෙන් එකී ජාලගත වේදිකා උපයෝගි කරගන්නා ප්‍රමාණයට අනුවය. උදාහරණයක් ලෙස ඔබ ෆේස්බුක් සඳහා ඇබ්බැහි වන ප්‍රමාණයට අනුව සහ ඔබ එයට ස්වේච්ඡාවෙන් ලබාදෙන දායකත්වය මත ෆේස්බුක් ආයතනයේ වෙළඳ ප්‍රචාර සේවා ව්‍යාපාරික කටයුතු රඳා පවතී. ඔබ විසින් නොමිලේම එකී සමාගම් වලට ලබා දෙන මේ දායකත්වය එක් ආකාරයක ස්වයං සූරාකෑමක් (self-exploitation) වශයෙන්ද හැඳින්විය හැකිය. 

මෙම ආයතනික දැවැන්තයින් බොහෝ දෙනෙකුට ඉතා ඉහළ වැටුප් හා පාරිතෝෂික ලබන ඉහළ විධායකයන් සිටිති. එහෙත් ශ්‍රම කටයුතු සඳහා යොදාගන්නා අවශේෂ සේවකයන් යනු හුදු මෙවලම් පමණි. රැකියාවේ ඩිජිටල් ස්වභාවය නිසා සේවා සැපයීම සඳහා යොදා ගන්නා අවශේෂ සේවකයන් වෙන කවරදාටත් වඩා සුපරීක්‍ෂණයට හා ඇගයීමට ලක් වේ. උදාහරණයකට උබර් සමාගමට තමන් සඳහා ඕනෑම වෙලාවක සේවය සැපයීමට සූදානම් ස්වෙච්ඡා රියැදුරන් දුරස්ථව සුපරීක්ෂණයට ලක් කළ හැකිය. මෙවැනි සමාගම් වලට සමස්ත ශ්‍රම බලකාය වුවද විරුද්ධත්වයක් ඉදිරිපත් කිරීමට පෙර,  වහාම ඉවත් කළ හැකිය. උබර් ක්‍රමයට සේවය සැපයීමේදී අවදානම ගන්නේ උබර් සමාගම නොව රියැදුරාය. බ්‍රිතාන්‍ය තුළ උබර් සමාගම විසින් සේවයට යොදාගන්නා රියැදුරුන්ට අනෙකුත් සේවකයන්ට  ලැබෙන විශ්‍රාම පාරිතෝෂික, නිවාඩු ආදී කම්කරු අයිතීන් ලැබිය යුතුයැයි බ්‍රිතාන්‍ය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මෑතදී දුන් තීන්දුව මේ තත්වය කිසියම් දුරකට වෙනස් කිරීමට හේතුවනු ඇතැයි සිතිය හැකිය.

ඉහතකී අවිධිමත් සේවා නියුක්ති ක්‍රම යටතේ සේවකයන් වැඩට යොදා ගැනීම නව වැඩවසම්වාදී ක්‍රමයක ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි. ඒ ක්‍රමය යටතේ විශේෂයෙන්, අතළොස්සක් පාලකයින් – එනම් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරීන්, ආරම්භකයින් සහ ව්‍යවසායකයින්, ආයෝජකයින් සහ කොටස් හිමියන් – ඒ නව වැඩවසම්වාදයේ නව ප්‍රභූ පැලැන්තිය ලෙස සැලකිය හැකිය. අද බොහෝ කම්කරුවන් මුහුණ දෙන වැඩට කාලයක් වේලාවක් නැති අස්ථිර රැකියා ක්‍රමය වෙනුවට හැමට සිව් දින වැඩ සතියකට යටත්ව ගිවිසුම් ගත ස්ථිර රැකියා අයිතිය තහවුරු කිරීම තාක්ෂණික දියුණුවේ ඵලය සේවක තෘප්තිය සහ රැකියා සුරක්‍ෂිතතාව වැඩි කිරීමට යොදාගත යුතුය.

ඇත්ත වශයෙන්ම අප වඩා උනන්දු විය යුත්තේ තාක්ෂණය යොදාගෙන දුරස්ථව වැඩ කරන සේවකයන්ට ද උබර් ක්‍රමයට වැඩකරන සේවකයන්ටද ආයතනිකව වැඩ කරන සේවකයන් හා සමාන සේවා කොන්දේසි මත වැඩ කිරීමට සැලැස්වීමයි. මෙහිදී දිනකට වැඩ කළ යුතු පැය ගනන හා සතියකට සේවය කළ යුතු උපරිම දින ගණන සේවා කොන්දේසි යටතේ අනුල්ලංඝනීය  ලෙස ස්ථාපිත කිරීම සමාජයීය වශයෙන් වැදගත්ය.  සතියකට වැඩ කළ යුතු උපරිම දින ගණන තීරණය කිරීමේ දී දැනට පවතින දින පහක සතිය වෙනුවට දින හතරක සතියක් හඳුන්වා දීම වඩා ඵලදායී වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ එයයි. කොටින්ම නිශ්චිත වැඩකරන කාලයක් ගැන එකඟත්වයක් නොමැති නිවාඩු හා විශ්‍රාමික වැටුප් පිළිබඳ සහතිකයක් නොමැති රැකියා ගිවිසුම් මත වැඩට යොදාගැනීම අවලංගු කිරීමට  අප කටයුතු කළ යුතුය. වැඩ කිරීමේ ක්‍රමවේදය දුරස්ථව හෝ ආයතනට පැමිණීම යන දෙකෙන් කිනම් ආකාරයකින් ඉටු කිරීමට සිදු වුණවද එය දිනකට පැය අටේ උපරිමයට හා දින හතරක වැඩ සතියකට සීමා විය යුතුය.  කෘතිම ඥානය දියුණු කර ගැනීමත් සමග මේ ප්‍රමාණය තව තවතචත් අඩු කර ගැනීමට අපට හැකි විය යුතුය.

දැනට පවතින පැය 40 ක වැඩ සහිත දින පහේ සතිය හඳුන්වා දීම ඇරඹුනේ 1938 ෆැන්ක්ලින් රූස්වෙල්ට් ජනාධිපතිවරයා ගේ පාලන සමයේ ඇමෙරිකාවේ නීති ගත වූ ශ්‍රම ප්‍රමිති පිළිබඳ පනත යටතේය. එකල  පැවති ආර්ථික අවපාතය නිසා රැකියා වියුක්තිය ඉහළ යාම වළක්වා ගැනීම ද එම තීරණයේ එක් අරමුණක් විය. ඊට පෙර 1926 දී දින හයේ වැඩ සතිය වෙනුවට පැය 40ක් සහිත දින පහේ වැඩ සතියක් හෙන්රි ෆෝඩ් සිය ෆෝඩ් මෝටර් රථ කර්මාන්ත ශාලාවට හඳුන්වා දුන්නේය. ඔහුගේ අරමුණ වූයේ අමෙරිකානු පාරිභෝගික සමාජය ඒ මගින් පුළුල් කිරීමයි.  ඒ සම්බන්ධයෙන් වර්ල්ඩ් වර්ක් නමැති සඟරාවට සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් දෙමින්  “වර්ධනය වෙන පාරිභෝගික සමාජයකට විවේක සුවය කියන එක අත්‍යවශ්‍ය දෙයක්. මොකද මිනිස්සුන්ට මෝටර් රථ ඇතුළු පාරිභෝගික භාණ්ඩ සොයා බලා මිළට ගැනීමේ කටයුතු කරන්න ප්‍රමාණවත් කාලයක් තියෙන්න ඕනෑ” යනුවෙන් හෙන්රි ෆෝඩ් පැවසීය.   

ඒ වන තෙක්ම ලොව පුරා සම්මුතිය වූයේ ඉරිදා හැර සතියේ අනෙකුත් දින සියල්ල වැඩ කරන දින වශයෙන් සැලකීමයි.  එහෙත් 20 වන සිය වස මුල් බාගයේදී වැඩ සතිය අවම කර ගැනීම සහ කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි කර ගැනීම ගැන ඇතැම් ආර්ථික විද්‍යාඥයන්ගේ අවධානය යොමු වී තිබුණි. උදාහරණයක් වශයෙන් “ තව ශත වර්ෂයක් තුළ සතියකට වැඩ කළ යුතු කාලය අපට පැය 15කට සීමා කළ හැකිවෙතැ’යි මම විශ්වාස කරමි” යනුවෙන්1930 මැඩ්රිඩ් නගරයේදී දි  ආර්ථික විද්‍යාඥ ජෝන් මේනාඩ් කේන්ස් කළ ප්‍රකාශය උපුටා දැක්විය හැකිය. 1960දී අමෙරිකාවේ කොන්සරවේටිව් චින්තන පර්ෂදයක් ලෙස සැලකෙන  රාන්ඩ් කොපරේෂන් ආයතනය අනාගත ආර්ථිකය සම්බන්ධයෙන් සකස් කළ වාර්තාවකට අනුව අමෙරිකානු සමාජයේ අවශ්‍යතා පිරිමැසීමට ඇත්ත වහයෙන්ම අවශ්‍යවන්නේ දැනට ඇති සේවා නියුක්තිකයන් 2%ක් පමණි.  

එහෙත් 1980 වන විට වැඩකිරීමේ පැය ගණන අඩු කිරීම නතරවී තිබුණි. නව ලිබරල්වාදී ආර්ථික වර්ධන වේගය වැඩිකිරීමේ ක්‍රමෝපාය තුළ වැඩි වැඩියෙන් වැඩ කිරීම උත්කර්ෂයට නැංවින. පාරිභෝජනය වැඩි වූ නමුත් වර්ධන වේගය වැඩිවීම නිසා සේවකයන්ගේ විවේක කාලය වැඩි නොවීය. බ්‍රිතාන්‍ය ඇතුළු යුරෝපීය රටවල වැඩ කරන කාලය නොවෙනස්ව පැවතුන නමුත් ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ වැඩ කරන කාලය ඇත්ත වශයෙන්ම වැඩි වූ බව රට්ගර් බ්‍රෙග්මාන් සිය Utopia for Realists නමැති කෘතියේ සඳහන් කරයි. ඒ අනුව ආර්ථික වර්ධනය වැඩිවීම කේන්ස්ගේ අනාවැකිය සනාථ කිරීමට අසමත් විය.

වඩා මෑතක 2008 ගෝලීය ආර්ථික අර්බුධය හමුවේ ජර්මනිය සිය රටේ සේවකයන් සේවයෙන් පහ කිරීමට හාම්පුත්න්ට ඉඩ දෙනවා වෙනුවට ‘Kuzarbeit’ නමින් හැඳින්වූ වැඩ ක්‍රමයක් හඳුන්වාදෙමින් සතියකට වැඩ කළ යුතු පැය ගණන අඩුකළේය, ඒ අනුව කලින් වැඩ කළ කාලයට වඩා අඩුකාලයක් වැටුප් සහිතව සේවය කිරීමට සේවකයන්ට අවස්ථාව ලැබුනු අතර එසේ වැඩ කාලය අඩු කිරීම නිසා ඔවුන්ට වැටුපෙන් 60% ක් පමණක් හිමිවිය. ඒ අනුව නොයෙකුත් අරමුණු සඳහා වැඩ කරන කාලය අඩුකීරීමේ යෝජනා ක්‍රියාත්මක කර තිබේ. උදාහරණයක් වශයෙන් කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේ වැඩ කිරීමේ ක්‍රමය හා කාලය අඩු කිරීමට කටයුතු යොදන ලද්දේ වසංගතය පාලනය කිරීමේ උපක්‍රමයක් ලෙසය.

එහෙත් ඇත්තටම දින හතරක වැඩ සතිය හඳුන්වා දිය යුත්තේ ඊට වඩා පුළුල් සමාජ අරමුණක් සහිතවය. තමන්ට සහ තම පවුලට ජීවත් වීමට සරිලන ආදායමක් ලබා ගැනීම පිණිස සිය ජීවිත කාලයෙන් වැඩි කොටසක් කැපකිරීමට සිදුවන සේවකයන්ට ජීවිතය විඳ ගැනීමට ලැබෙන කාලය බෙහෙවින් අඩුය. වර්තමානයේ එය බොහෝවිට සතියකට දින දෙකක සති අන්තයකට සීමා වී තිබේ. එහෙත් විවේක ගැනීමට, ආදරණීයයන් සමඟ කාලය ගත කිරීමට, අධ්‍යාපනික හෝ නිර්මාණශීලී කටයුත්තක යෙදීමට හෝ වෙනත් අවශ්‍යතා සහ අභිලාෂයන් ඉටුකර ගැනීමට අමතර දිනයක් සමඟ දින හතරක වැඩ කරන සතියක් මගින් ශ්‍රම බලකායේ. සාමාන්‍ය යහපැවැත්ම සහ රැකියාව පිළිබඳ ආකල්ප බෙහෙවින් වැඩි දියුණු කළ හැකිය. දින තුනක සති අන්තයක් සමග ප්‍රමාණවත් විවේකයක් ලැබෙන, තෘප්තිමත් ශ්‍රම බලකායක් වඩාත් ඵලදායී වේ.

වර්තමාන දින පහේ වැඩ සතියක කාර්යක්ෂමතාවය සම්බන්ධයෙන් සලකා බැලුවොත් පැය 8 ක වැඩ දිනයෙන් ඵලදායක වැඩ කොටසක් ඉටුවීම පැය 1.5 සිට 2.5 දක්වා අතර ප්‍රමාණයකට සීමා වන බව කැනඩාවේ සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ සිදු කළ සමීක්ෂණ උපුටා දක්වමින් වරක් එකොනොමිස්ට් සඟරාව වාර්තා කළේය. ඒ නිසා වැඩ කරන දින ගණන අඩු කොට සේවක තෘප්තිය වැඩි කිරීම මගින් කාර්යක්ෂමතා ඵලය වැඩිකිරීමට හැකි විය යුතුය.

ඇත්ත වශයෙන්ම වැඩ කරන කාලය අඩු කරගැනීම බොහෝ සෙවකයන්ගේ අභිප්‍රායයි. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පැවැති සමීක්ෂණයකදී වැඩකරන අය වඩා කැමැති අමතරව දෙසතියක වැටුපක් ලබා ගැනීමටද නැතෙහාත් අමතරව දෙසතියක නිවාඩුවක් ලබා ගැනීමටදැයි විමසු විට දෙගුණයකට වැඩි ප්‍රමාණයක් කැමැත්ත දැක්වූයේ දෙසතියක අමතර නිවාඩුව ලබා ගැනීමටයි.

රැකියාවෙන් පිටත වැඩි කාලයක් ගත කිරීමට සේවකයන්ට ඉඩ ලැබීම ඔවුන්ගේ මානසික හා ශාරීරික සෞඛ්‍යයට හිතකර බලපෑමක් ඇති කරයි. දින හතරක වැඩ සතියක් ඔවුන්ට ව්‍යායාම කිරීමට, කියවීමට, පිසීම, දූ දරුවන් හා හිතමිතුරුන් සමග සාමීචියේ යෙදීමට හෝ ඕනෑම විනෝදාංශයකට හෝ පෞද්ගලික අභිලාෂයන් වෙත ආපසු යාමට වැඩි අවස්ථාවන් සලසනු ඇත. වැඩ කරන කාල සීමා අඩු කිරීම වැඩ පළවල් තුළ ඇතිවිය හැකි අනතුරු අඩුකිරීමේ සිට වැඩ කිරීමේ ආතතිය අඩු කිරීම සහ කාන්තාවන්ගේ විමුක්තියට දායකත්වය වීම දක්වා ප්‍රතිලාභ රැසකට හේතුවනු ඇත. ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමානාත්මතාවය පිළිබඳ දර්ශක අනුව ඉහළින් සිටින්නේ වැඩ සතිය අඩු කිරීමට කටයුතු කර ඇති රටවල් බව Utopia for Realists ග්‍රන්රතයේ කතෘ රට්ගර් බ්‍රෙග්මන් පෙන්වා දෙයි. පුරුෂයන් වැඩ පොළේ ගත කරන කාළය අඩුවීම යනු නිවසේදී සිය සහකාරියට සහයවීමට පුරුෂයන්ට ලැබෙන කාලවේලාව වැඩි වීමකි.

මෙසේ වැඩ කරන සතිය අඩු කිරීමේ විකල්පය සේවකයින්ගේ ජීවිත වැඩිදියුණු කරන අතරම, සේවක තෘප්තිය වැඩිවීම ආයතනයේ සේවකයන් අතර සහයෝගය ඉහළ මට්ටටමකින් පවත්වාගෙන යාමටද හේතුවනු ඇත. . දින හතරක ආකෘතිය දෘඩ වැඩ කිරීමේ විධිවිධාන ඇති අයට වඩා ඵලදායී වනු ඇත.

දින හතරක වැඩ සතිය හඳුන්වාදීම නිසා නිශ්පාදන ධාරිතාවය අඩුවිය හැකියැයි මැසිවිලි නැගෙන්නට බැරිකමක් නැත. අපගේ වර්තමාන ධනවාදී ආර්ථික ආකෘතියේ සියලු අඩුපාඩුකම් තිබියදීත්, ව්‍යාපාර හිමියන් සහ සමාගම් තවමත් අතිමහත් බහුතරයකගේ ජීවනෝපාය සඳහා වගකිව යුතුය – අවම වැටුප් ශ්‍රේණියේ සිට කොටස් හිමියන් දක්වා ආදායම් සැපයීමේ සිට සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ, යටිතල පහසුකම්, පාසල් සහ පොදු පහසුකම් පවත්වාගැනීම සඳහාත් සමාජයේ බොහෝ අවශ්‍යතා වලට අරමුදල් සපයන බදු පදනම සැපයීම ඔවුන්ගේ වගකීමයි. ඒ නිසා දින හතරක වැඩ සතිය ව්‍යාපාරයට වාසියක් මිස පාඩුවක් නොවන බව වය්‍යාපාර හිමියන්ට ඒත්තු යායුතුය. 2019 බ්‍රිතාන්‍ය මහ මැතිවරණයේදී  ලේබර් පක්ෂයේ එක මැතිවරණ පොරොන්දුවක් වූයේ ලේබර් ආණ්ඩුවක් බලයට පත්වුවහොත් දශකයක් තුළ සතියකට වැඩකරන පැය ගණන 32 දක්වා අඩු කොට දින හතරක වැඩ සතියක් හඳුන්වා දී මට කටයුතු කරන බවයි. එහෙත් එම යෝජනාව ආර්ථික සමුර්ධිය කඩාකප්පල් කරන්නක් වන බව කොන්සර්වේටිව් පාක්ෂිකයන් චෝදනා කළේය. 

කෙසේවෙතත් 2020 කෝවිඩ්-19 වසංගතය නිසා උද්ගත වූ ආර්ථික අර්බුධයට මුහුණ දීම සඳහා දින හතරක වැඩ සතිය ප්‍රයෝජනවත් විය හැකි බව ඇතැම් කොන්සර්වේටිව් පාක්ෂිකයන්ද මත පළ කරන්නට පටන් ගෙන තිබේ. ඒ අනුව ද්විපාර්ෂික පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීන් කණ්ඩායමක් ද ඇතුලත් විද්වතුන් පිරිසක් 2020 ජුනි මාසයේදී ලිපියක් ලියමින් දින හතරක වැඩ සතිය හඳුන්වාදෙන ලෙස කොන්සර්වේටිව් ආණ්ඩුවේ චාන්සලර්වරයාගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. “ආර්ථිකය මූලික වශයෙන්ම ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමෙන් වැඩ කිරීම වඩා සම ලෙස බෙදීයාමට හැකිවන ලෙස දින හතරක වැඩ සතියක් හඳුන්වා දීම ඉතාමත් හොඳ යෝජනාවක් බව අපි සලකමු” යනුවෙන් ඔවුහු සිය ලිපියේ සඳහන් කළහ. ඇතැම් සමීක්ෂණ වලට අනුව බ්‍රිතාන්‍යයේ වැඩ කරන ජනයා අතරින් 75%ක් දින හතරක වැඩ සතියකට කැමැත්ත පළ කරති.

බ්‍රිතාන්‍යයයේ ද වැඩ සතිය අනුක්‍රමයෙන් අඩුවූ එකකි. 1946 සිට 1979 දක්වා බ්‍රිතාන්‍ය සතියකට පැය 46ක් වැඩ කරන රටක් වූ අතරපැය 40ක වැඩ සතියක් හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ 1979 සිටය.  ඒ නිසා නිෂ්පාදන ධාරිතාවය අඩුවු බවට කර්මාන්ත හිමියන්ගෙන් මැසිවිලි නැගුණු බවක් වාර්තා නොවීය. වැඩ හා සැපයුම් දාම ප්‍රතිසංවිධානය, තාක්ෂණය යොදා ගැනීම නිසා ඇතිවෙන වාසිය නිසා වැඩ කරන පැය ගණන පමණක් නොව දින ගණනද අඩු කිරීම නොකළ හැක්කක් නොවේ. 

දින හතරක වැඩ සතිය හඳුන්වාදීම මගින් ඇත්ත වශයෙන්ම ඇතිවිය හැක්කේ ආර්ථිකය මර්ධනය වීමකට වඩා වර්ධනය වීමකි. සති අන්තය දීර්ඝවීම නිසා විනෝදය හා විවේකය සඳහා ලැබෙන අතිරේක කාලය උපයෝගි කරගත හැකි අන්දමට දේශීය සංචාරක කර්මාන්තය හා විනෝදය, විවේකය ආශ්‍රිත ආර්ථික කර්මාන්තවල වැඩිදියුණු වීමක් බලාපොරොත්තුවිය හැකිය. ඒ හැර නිර්මාණාත්මක කටයුත්තක යෙදීමට වැඩිදුර අධ්‍යාපනයක නිරත වීමට වැඩි වැඩියෙන් අවස්ථාවන් ලැබීම මානව සම්පත් වර්ධනයටද උත්තේජනයක් විය හැකිය. දින හතරක වැඩ සතිය අධ්‍යාපනය ක්ෂේත්‍රය තුළ ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් දැනට වඩා වැඩිකාලයක් පවුලේ සාමාජිකයන් සහ ප්‍රජාමිතුරන් සමග ගත කිරීමටත් ක්‍රීඩාකිරීමටත් ළමයින්ට සහ යෞවනයන්ට ලැබෙන කාලය වැඩිවේ. ්

ඒහැර තවත් වැදගත් පැතිකඩක් වන්නේ නිර්කාබනික ආර්ථිකයක් කරා යොමුවිමේදී අහිතකාරී දේශගුණ විපර්යාස වලට තුඩුදෙන හරිතාගාරවායු විමෝචනය අඩු කිරීම සම්බන්ධයෙන්ද දින හතරක වැඩ සතියක් මගින් ලැබෙන දායකත්වය ඉමහත්වීමයි. ආයතන සහ කාර්යාල කටයුතු සදහා අවශයවන බල ශක්තිය සැලකිය යුතු යුතු ප්‍රමාණයකින් අඩු කර ගැනීමටද, ගමනා ගමන අවශය්‍යතා සඳහා වැයවන ඉන්ධන ප්‍රමාණය අඩුවීම නිසාද පාරිසාරික වත්කම්ද අතුළත්විය යුතු සමස්ත ආර්ථිකයට ලැබෙන වාසිය ඉමහත්ය. නව ආර්ථික දැක්මක් තුළ ධරණීය සංවර්ධනයකට මානවයාට හිතකර පරිසරයක් පවත්වාගෙන යාමට යොදන වැදගත් ආයෝජනයක් වශයෙන් දින හතරක වැඩ සතිය සැලකිය යුතුය.

සුවිශාල නගරයක, දින හතරක සතියක් හඳුන්වා දීමෙන් අදහස් වන්නේ මාර්ගයේ වාහන සංඛ්‍යාව ක්ෂණිකව අඩු කිරීමයි. සති අන්තය දිනකින් වැඩි කිරීම යනු රැකියා වියුක්තියකින් තොරව සේවක සංඛ්‍යාව සියයට 20 කින් අඩු කිරීමකි.  සමීක්ෂණ වලින් ගණන් බලා ඇති පරිදි ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ හරිතාගාර වායු විමෝචනයෙන් සියයට 29 ක් පමණ උද්ගතවන්නේ ප්‍රවාහනයෙනි. එබැවින් දින හතරක සතිය සම්මත කර ගැනීමෙන් අදහස් වන්නේ වායු විමෝචනය අඩු වීමක් වන අතර එය එක්සත් ජනපදයේ පමණක් මෝටර්රථ මිලියන 10 ක් මාර්ගයෙන් ඉවත් කිරීමට සමාන වේ! යැයි කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ මානව සම්පත් පිළිබඳ අධ්‍යනය පිළිබඳ ආචාර්ය ඩේවිස් පෙන්වා දෙයි. “රැකියාවට නොපැමිණීම ඔබට තනි සේවකයෙකු ලෙස පාරිසරය සුරැකීම සඳහා කළ හැකි දේවලින් හොඳම එකක් විය හැකියැ’යි ඩේවිස් පවසයි.”

ජීවත්වීම සඳහා ජීවනෝපායක් තිබීම හැම කල්හිම පැවති අවශ්‍යතාවයකි. එම ජීවනෝපායන් වක්‍ර හෝ සෘජු ලෙස භාණ්ඩ හා සේවා සැපයීමේ කටයුත්ත ඉටු කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය බවට කෙරෙන තර්කයේ ඇත්තක් තිබිය හැකි නමුත් තාක්ෂණය වැඩි දියුණු වීමත් සමග වැඩ කිරීම සඳහා මිනිස් ශ්‍රමය යොදා ගැනීමට අවශ්‍ය කරන කාලය අවම නොකිරීමට එය හේතුවක් නොවිය යුතුය. රැකියාවක නිරත වීමට යෙදිය යුතු කාලය අවම කිරීම යනු වඩා පරිපූර්ණ ජීවිතයක් විඳ ගැනීමට සේව්‍ය සේවක දෙගොල්ලන්ටම වැඩි කාලයක් ලබා දීමකි. 

විජයානන්ද ජයවීර

2021 මැයි 01

මානව හිමිකම් ඇතිවුණේ ඇයි? මානව හිමිකම් පිළිපැදීම ගැන අප වගවිය යුත්තේ ඇයි?

(මානව හිමිකම් කවුන්සිල යෝජනාව පිලිබඳ සාකච්ඡාවේදී සාධාරණ සමාජයක් සඳහා ජාතික ව්‍යාපාරයේ ආරාධනයෙන් 21/03/2021 දින කළ මැදිහත්වීම)එක්සත් ජාතීන් විසින් සම්මතකරගත් විශ්ව මානව හිමිකම්ප්‍රකාශනයේ (Universal Declaration of Human Rights) ඉතිහාසයක් පිළිබඳ 2012 මම පොතක් පළ කළා. එහි නම ‘නියත විවරණය’ – මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනයේ කතන්දරය. ප්‍රකාශනය රාවය ප්‍රකාශකයෝ. මානව හිමිකම් මොනවාද? ඒවා සම්මත වුණේ ඇයි? ඒවා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් රටක් වශයෙන් වගේම පුද්ගලයන් වශයෙන් අපට වගකීමක් තියෙන්නේ ඇයි? යන කාරණා සම්බන්ධයෙන් එකී ඉතිහාසය ඇසුරෙන් මේ සාකච්ඡාවට වැදගත් වන කරුණු කිහිපයක් මතක් කරන්නයි මම අදහස් කරන්නේ.

මීට වසර 72කට පෙර 1948 දෙසැම්බ්ර් 10 වෙනිදා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අයත් රටවල් විසින් සම්මත කරගත් මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනයේ එන වගන්ති 30 ක මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් අප විසින් ප්‍රවර්ධනය කොට පිළිපැදිය යුතු මානව හිමිකම් ලයිස්තුව අඩංගුයි: මේ විශ්ව ප්‍රකාශනයේ පූර්විකාවට පසුව එන පළමුවෙනි වගන්තියේ සඳහන් වන්නේ මෙහෙමයි. “සියලු මනුෂ්‍යයෝ නිදහස්ව උපත ලබා ඇත්තෝය. අභිමානයෙන් සහ හිමිකම්වලින් එක සමාන වන්නෝය. යුතු අයුතුකම් පිළිබඳ හැඟීමෙන් සහ හෘදසාක්ෂියෙන් සම්පන්න වූවෝය. මනුෂ්‍යයෝ ඔවුනොවුන්ට සැලකිය යුත්තේ සහෝදරාත්මක ජීවගුණයෙනි”. දෙවෙනි වගන්තියෙන් “මේ ප්‍රකාශනයේ සඳහන්වෙන මානව හිමිකම් ජාති,වර්ණ, ලිංග භේදය, භාෂාව, ආගම, දේශපාලන හෝ අනිකුත් මති මතාන්තර, වත් පෙහොසත් කම් නොතකා හැම කෙනෙකුටම සමානව උරුම බවද, රටක් ස්වාධීනද යටත්ද යන්න නෙතකා එම රටේ හැම පුරවැසියෙකුටම මෙකී හිමිකම් අයත් වන බව”ද මතක් කරනවා.ඉන්පසු එන වගන්ති 30න් මේ මානව හිමිකම් මොනවාද යන්න විස්තර කෙරෙනවා.

ඒ අනුව ලුහුඬින් සඳහන් කළොත් මානව හිමිකම්යනු:- මිනිසෙක් වශයෙන් හැම පුද්ගලයෙකුටම තම ජීවිතයට, නිදහසට හා ජීවිතාරක්ෂාවට ඇති අයිතිය, සිය අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට හා භාෂණයට ඇති අයිතිය – ඕනෑම මාධ්‍යයක් ඔස්සේ තොරතුරු දැනගැනීමට හා බෙදා ගැනීමට ඇති නිදහස – තමන් අභීමත මතයන් දැරීමට, සම්භාෂණයට, එක්රැස්වීමට හා ගමනක් බිමනක් යාමට ඇති නිදහස – නිදහස් චින්තනයකට, හෘද සාක්ෂියට අනුව කටයුතු කිරීමට හා තමන්ට අභීමත ආගමක් විශ්වාස කිරීමට ඇති නිදහස – වද හිංසනයට, අමානුෂික හෝ ආත්ම ගෞරවය කෙලෙසනසුළු සැලකිලිවලට හා දඩුවම් වලට භාජනය නොවීමට ඇති අයිතිය – වහල්භාවයට පත්වීමෙන් තොරව වීසීමට ඇති නිදහස – නීත්‍යානුකුල නොවන ලෙස හෝ අත්තනෝමතික ලෙස අත්අඩංගුවට පත් නොවීමට ඇති අයිතිය. – සිය පුද්ගලිකත්වය, පවුල, වාසස්ථානය හා ලිපිගනුදෙනු සම්බන්ධයෙන් අන්‍යයන්ගේ අත්තනොමතික මැදිහත්වීමකින් තොරව ජීවත්වීමට ඇති අයිතිය – නීතිය ඉදිරියේ සමාන සැලකිලි සහ රැකවරණය ලැබීමේ අයිතිය – සාධාරණ හා ස්වාධීන වූ අධිකරණයක විනිශ්චයකට පමණක් පාත්‍රවීමේ අයිතිය – පරිපීඩනයෙන් මිදීම පිණිස විදේශයක අභිමත රක්ෂස්ථානයක් සොයා යෑමේ අයිතිය — නමකට හා ජාතිකත්වයකට හිමිකම් කීමේ අයිතිය- මනුෂ්‍යන්ගේ අභිමානයට හා සමානාත්මතාවයට සරිනොවන අඩුසැලකිලි දැක්වීම් වලට භාජනය නොවී සිටීමේ අයිතිය – අභිමතපරිදි ජන්දය පාවිච්චි කිරීමේ හා පොදු කටයුතු වල නිරත වීමේ නිදහස – හැකි ඉහළම මට්ටමේ මානසික හා ශාරීරික සෞඛයයකට ඇති අයිතිය- සුදුසු අධ්‍යාපනයකට ඇති අයිතිය – සාධාරණ හා යහපත් කොන්දේසි මත රැකියාවක නියැලීමට ඇති අයිතිය – ප්‍රමාණවත් ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස පහසුකම් සහ සමාජ ආරක්ෂණය සඳහා ඇති අයිතිය – සංස්කෘතික පරිපෝෂණයට හා මනා ප්‍රවර්ධනයකට ඇති අයිතිය සහ තම හිමිකම් හා නිදහස සාක්ෂාත් කරගත හැකි සමාජමය හා ජාත්‍යන්තර රටාවකට ඇති අයිතිය- මේ මානව අයිතිවාසිකම් පරිපූර්ණව භුක්තිවිඳිමේ හැකියාව මිනිසුන්ට ලබාදීම රජයක මූලික වගකීමයි.

මේ අන්දමට මානව හිමිකම් නිශ්චිතව තීරණය කර සම්මත කර ගැනීමට සිදුවුනේ ඇයි?. මානව හිමිකම්පිළිබඳ කතිකාවට දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. උදාහරණ වශයෙන් වහලුන් වශයෙන් යොදා ගැනීමට මිනිසුන් විකිනීමට එරෙහිව 18වන සියවසේ ඇතිවූ ව්‍යාපාරය. බ්‍රිතාන්‍යයේ ආධිපත්‍යට එරෙහිව සිදුවූ ඇමෙරිකානු විප්ලවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1776 නිදහස පිළිබඳ අමෙරිකානු ප්‍රකාශනය American Declaration of Independence සහ ප්‍රංශ විප්ලවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1789 මිනිසාගේ අයිතින් පිළිබඳ ප්‍රංශ ප්‍රකාශනය French Declaration of the Rights of Man, හරහා මතු වූ අයිතිවාසිකම් කතිකාව දැක්විය හැකියි. එහෙත් පරිපූර්ණ ලෙස වර්තමානයේ පවතින අන්දමින් මානව අයිතිවාසිකම් මොනවාද යන්න තීන්දු වුණේ Universal Declaration of Human Rights විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය මගින්. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ වාද විවාද මගේ ‘නියත විවරණය’ නමැති පොතේ දීර්ඝ ලෙස විස්තර වෙනවා.

විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය බිහිවීමේ ආසන්නම හේතුව දෙවැනි ලෝක මහා යුද්ධයේ අවසානයේ අනාවරණය වුණු 1933 සිට 1945 දක්වා අවුරුදු 12ක් ජර්මනියේ ආඥාදායක පාලකයාව සිටි හිට්ලර් සහ ඔහුගේ සහචර නාසිවාදීන් විසින් කරනලද ඉතාමත්ම අමානුෂික නොමිනිස් කුරිරුකම් සහ සමූල ජනඝාතය හෙලිවීම නිසා ශිෂ්ට සමාජය තුළ ඇතිවූ බරපතළ කම්පනයයි.

පළමුවෙනි ලෝක මහා යුද්ධයෙන පැරදී මානසිකව වැටි සිටි ජර්මනිය නැවත කෙලින් කරගැනීම සඳහා ඇතිකරගත් හිට්ලර්‍රගේ ජර්මන් ජාතිවාදය ජර්මන්වරුන් සුපිරි ආර්ය වංශික වර්ගයට අයත්යැයි ගොඩනගා ගත් විශ්වාසයක් පදනම්කොට ඇති වූවක්. හිට්ලර්ගේ දේශපාලන පක්ෂය හැඳින් වුණේ නැෂනල් සෝෂලිස්ම් (ජාතික සමාජවාදී) හෙවත් නාසි (Nazi) යන නමින්. නාසිවාදී දේශපාලන දර්ශනයේ පදනම වුණේ ආර්යජාතිකයන්යැයි හිට්ලර් විසින් නාමකරණය කළ ජන කොටස් හැරෙන්න අනෙකුත් ජාතීන්ට අයත් මිනිසුන් මෙලොවින් තුරන් කළ යුතුයැයි ප්‍රශ්න විරහිතව විශ්වාස කිරීමයි. හිට්ලර්ගේ Mein Kampf හෙවත් ‘මගේ සටන’ නමැති කෘතියේ ‘ජාතිය හා වර්ගය’ යනුවෙන් නම්කළ 11 වැනි පරිච්ඡේදයේ එන අන්දමට සුපිරි ආර්ය ජාතීන්ට අයත් වන්නේ ජර්මානු, ස්කැන්ඩිනේවියානු, නෙදර්ලන්ත, එංගලන්ත හා නෝර්වේ ජාතිකයන් පමණයි. ඒ හැර හැන්ස් වර්ගයට අයත් චිනුන් සහ ජපන් ජාතිකයන් පෙරදිග ආර්යයන් වශයෙන් සැලකුණා. ඊට අතිරේකව එංගලන්ත ජාතිකයන් නොවන බ්‍රිතාන්‍යයන් (අයිරිෂ්, ස්කොටිෂ්) ප්‍රංශ ජාතිකයන්, ඉතාලිය සහ මධ්‍යධරණී මුහුද අවට වැසියන් සහ ඉරාන පර්සියානු ජාතිකයන් සැලකුණේ දෙවැනි මට්ටමේ ආර්යන් ලෙස.

ඒ හැරෙන්නට පෝලන්ත ජාතිකයන්, ස්ලාව් ජාතිකයන්, රොමානි ජිප්සීන් සහ යුදෙව්වන් හැඳින්වුනේ මිනිසුන් වශයෙන් නොව අර්ධ මනුෂ්‍යන් වශයෙනුයි. කළු ජාතිකයන් ද සැලකුණේ අර්ධ මනුෂ්‍යයන් ලෙසයි. මේ අනුව අවුරුදු දහසක් පවතින සුපිරි ආර්ය ජාතියක් ගොඩනැගීමටනම් මේ අර්ධ මනුෂ්‍යයන් මිහිපිටින් තුරන්කළ යුතුයැයි හිට්ලර් සහ ඔහුගෙ සගයන් විශ්වාස කළා. යුරෝපයේ විසු යුදෙව්ජාතිකයන් කෙරෙහි විශේෂ වෛරයක් නාසිවාදයේ ගැබ්ව තිබුනා . අනෙකුත් ජනවර්ග සමූලඝාතනය කොට සුපිරි ආර්යජාතියක් ගොඩනැගීම හුදෙක් විශ්වාසයක් විතරක් නොවෙයි. දේශපාලන වැඩ පිලිවෙළක්. ඒ අනුව හිට්ලර් ජර්මනියේ නීතිපද්ධතිය වෙනස් කළා. (උදාහරණ වශයෙන්ආවේනික රොග වලින් පෙළන දරුවන්ගේ ජිවිත පැවැත්ම වලක්වන 1933 පැනවූ නීතිය, ආර්යන් සහ ආර්ය නොවන ජාතීන් අතර ආවාහ විවාහ තහනම් කිරීමේ නීතිය වැනි නීති සලකන්න පුලුවන්.

හිට්ලර් බලයට පත්වුනේ විශාල ජර්මන් ජන වරමකින්. තමුන්ගේ ජර්මානු ආර්යෝත්තම වාදී වැඩ පිලිවෙළ ක්‍රියාත්මක කිරීමටනම් පළමුවෙන් යුරෝපය පුරා ජර්මානු ආධිපත්‍ය පැතිරවිය යුතුයැයි හිට්ලර් විශ්වාස කළා. දෙවැනි ලෝක මහා යුද්ධය ඇතිවුණේ මේ විපරීත මතවාදයෙන් මත් වුණ හිට්ලර් සහ ඔහුගේ නාසිමාමක ජාතිවාදී සහචරයන් විසින් පළමුව ජර්මනියේත් අනතුරුව යු‍රෝපය පුරාත් සෝවියට් රුසියාවේ කොටසකත් මුදාහරින ලද ආක්‍රමණශිලී භීෂණයේ ප්‍රතික්‍රියාවක් වශයෙන්. 1939 සිට 1945 දක්වා දින 2174ක් පැවැති දෙවැනි ලෝක මහා යුද්ධයෙන් විනාශ වූ ජීවිත සංඛ්‍යාව මිලියන 70කට අධිකයි. (එකල ලෝක ජනගනය බිලියන 2.5 ඒ අනුව සමස්ත ලෝක ජනගහනයෙන් 3% ක් මැරුමී කෑවා.) එහෙත් යුද්ධ කිරිමෙන් පමණක් නොවෙයි මිනිසුන් මිය ගියේ. යුද්ධයට කිසිම සහභාගිත්වයක් නොතිබුණු යුදෙව්වන් සහ ජිප්සීන්, අනාර්යන්යැයි සැලකුනු ජනකොටස් සහ විරුද්ධමතධාරීන් හිට්ලර්ගේ මෙහෙයවීමෙන් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ගණනක් මරා දැමුවා.

‘අවසාන විසඳුම‘ යනුවෙන් හැඳින් වුන එම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ ගණන්බලා ඇති අන්දමට බාල, මහලු හා තරුණ යුදෙව් ජාතිකයන් මිලියන හයක් හුදෙක් ඔවුන් යුදෙව්වන් වීම නිසාම මරණයට පත් කෙරුණා. යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු හිට්ලර් කළ ජනඝාතක අපරාධ 1945 ජර්මනියේ නියුරම්බර්ග් නුවර පැවති නඩු විභාගයේදී අනාවරණය වුනා. ඒ අනුව විශාලතම යුදෙව් සමූල ඝාතනය ලෙස සැලකුණේ ඔපෙර්ෂන් රයින්හාර්ඩ් නමින් හැඳින්වුනු 1942-1943 අතර දින 100ක් ඇතුලත පෝලන්ත යුදෙව්වන් ලක්ෂ 17ක් (මිලියන 1.7ක්) මරා දැමීමයි. ඒ අයගෙන් බෙහෝ දෙනෙකු බෙල්සෙක්, සොබිබෝර් සහ ටෙබින්කා මිනිමරු කඳවුරු වල නොකඩවා ක්‍රියාත්මක වුණු ගෑස් කාමර වලට දමා මරා දැමිණි. බොහෝ මළසිරුරු සමූහ අදාහනාගාර වල පුලුස්සා තිබූණා. හිට්ලර්ට එරෙහි මිත්‍ර හමුදාවල ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරීයා වූ පසු කලෙක ඇමෙරිකානු ජනාධිපති වූ ඩවයිට් අයිසන්හවර් මින් බුකන්වොල්ඩ් වැනි ඇතැම් ඝාතන කඳවුරු වලට පෞද්ගලිකව ගොස් බැලුවේ මේ අදහාගත නොහැකි ජනඝාතය පිළිබඳ සාක්ෂි සිය දෑසින්ම දැක බලා ලෝකයාට වාර්තා කිරීමටයි. (වොෂිංටන්වල පිහිටි හොලෝකාස්ට් මෙමොරියල් මියුසියම් වෙබ් අඩවියෙන් මේ අපරාධ පිළිබඳ ජායාරූප සහ වීඩියෝ විශාල සංඛ්‍යාවක් බලා ගන්න පුලුවන්. )

මේ සමූල ඝාතන කඳවුරු වලට කෙලින්ම දුම්රිය මගින් ප්‍රවාහණය කළ යුදෙව්වන්ගේ සංඛ්‍යා ලේඛන පිළිබඳ ලියකියවිලි නියුරෙම්බර්ග් නඩු විබාගයේ චෝදකයන් විසින් සොයාගෙන තිබුනා. ඒ අනුව 1941 -44 දක්වා දින 1066 කාලය තුළ අඩි32 දුම්රිය පෙට්ටිවල යුදෙව්වන් 50 සිට 100 දක්වා දැමූ එක දුම්රියකට පෙට්ටි 50 බැගින් ඇමුණු දුම්රිය 1601 කින් පෝලන්තයේ පිහිටි මරණීය සිර කඳවුරුවලට යුදෙව්වන් ලක්ෂ 40ක් ගෙන ආබව තහවුරු වුණා. මේ යුදෙව්ජාතික බාලමහලු ස්ත්‍රී පුරුෂයන් අතරින් යුද්ධය අවසානයේ බේරාගත් සිය ගණනක් හැරෙන විට අනෙක් සියල්ලන් ගෑස් කාමර වල දමා මරණයට පත් කළ බව ඔප්පු වුනා. සිර කඳවුරුවලින් මිදීගත් අය පමණක් නොව සිරකඳවුරු වල සේවය කළ ඇතැම් ජර්මන් ජාතිකයන්ද මේ කරුණු තහවුරු කළා. මරා දැමු මිනිසුන් ගේ කන්නාඩි කුට්ටම්, ලොකු කුඩා සපත්තු, කාන්තා අත්බෑග්, සූට්කේස් මීටර් ගණන් උසට කඳු ගසා තිබී මිත්‍ර හමුදාවන්ට සොයා ගන්නට ලැබුණා. ඔෂ්විස් (Auschwitz) ඝාතන කඳවුරේ පමණක් දිනකට 12000 බැගින් මරා දැමීමට ගෑස්කාමර පහසුකම් ගොඩනගා තිබුනා. සෝවියට් හමුදාව විසින් මුදාගත් ඔස්විෂ් ඝාතන කඳවුරට අමතරව බෙල්සෙක්, චෙල්ම්නෝ, සෝබිබෝර්, මැජ්ඩනෙක්, ට්‍රෙබ්ලින්කා ( Bełżec, Chełmno, Sobibór, Majdanek, Treblinka, ) කියන සිර කඳවුරු වල පිහිටි ගෑස්කාමර වල ද මිනිසුන් ලක්ෂ ගණනක් එසේ සමූලඝාතනයට ලක් කර තිබුනා. මේ මරණීය සිර කඳවුරු හැර යටත් කරගත් ප්‍රදේශවල හිට්ලර්පාලනය විසින් රඳවා ගැනීමේ කඳවුරු 44000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පවත්වාගෙන ගිය බව අණාවරණය වී තිබෙනවා. යුදෙව් ජාතිකයන් හා ජිප්සීන් හැරෙන විට අබාධිතයන්, සමලිංගිකයන්, යොහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් නමින් හැඳින් වු ආගමික කණ්ඩායම, සමාජ ප්‍ර‍ජාතන්ත්‍ර‍වාදීන් ඇතුළු හිට්ලර්ගේ ආර්යෝත්තම වාදයට බාධකයක් ලෙස ගැණුන සියල්ලන් මරාදැමීම නාසිවාදීන්ගේ ප්‍ර‍තිපත්තිය වී තිබුනා.

කෙසේ වෙතත් අවසානයේ යුද්ධයෙන් ජර්මනිය පැරදෙන බව දැනගත් හිට්ලර් 1945 අප්‍රෙල් 30 වැනිදා ඔහුගෙ ප්‍රියම්බිකාව ඊවා බ්‍රෝන් සමග සිය දිවි නසාගත්තා. හිට්ලර්ගේ ප්‍රචාරක ඇමති ජෝසප් ගොබල්ස් තමුන්ගෙ අවුරුදු 5 සිට 13 දක්වා වූ අහිංසක දරුවන් හය දෙනාම සිහිනැති කොට සයනයිඩ්‍ දීලා මරණයට පත් කොට ඉන්පසු බිරිඳ මැග්ඩා සමග සිය දිවි නසාගත්තා. (ජාතිවාදයට මිනිසුන් මොනතරම් නරුමයන් බවට පත් කරන්න පුළුවන්ද?) මේ නිසා යුදෙව් සමූලඝාතනය සහ අනෙකුත් යුධ අපරාධ ගැන ජර්මනියේ නියුරෙම්බර්ග් නුවරදී නාසි නායකයන්ට එරෙහිව පැවතුනු නඩු විභාගයේ ප්‍රධාන විත්තිකරුවන් බවට පත් වුණේ හර්මන් ගොරිං, රුඩොල්ෆ් හෙස්, ජෝකිම් වොන් රිබෙන්ට්‍රොප් සහ හිට්ලර්ගේ තවත් ඉහළ පෙළේ නාසි සගයන් 18 දෙනක් පමණයි. නියුරෙම්බර්ග් මහ නඩුව යන නමින් හැඳින්වුනු නියරෙම්බර්ග් නඩු විභාගය 1945 නොවැම්බර් 20 දින ආරම්භ වන විටත් යුධ අපරාධ යනුවෙන් අපරාධ විශේෂයක් ජාත්‍යන්තර නීතියේ තිබුණේ නැහැ. නීතියේ නැති අපරාධයකට දඩුවම් දිය නොහැකියි යන තර්කය ඉවත දැමු විනිසුරු මණ්ඩලය ඉදිරිපත් වූ සාක්ෂිවල ස්වබාවය අනුව විත්තිකරුවන් මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහිව දරුණු අපරාධයක් කර ඇති බව සැකයකින් තොරව ඔප්පුවන බව තීරණය කළා.

දින 218ක් තිස්සේ පැවැති නඩු විභාගය අවසානයේ හිට්ලර්ගේ ගුවන් හමුදා ප්‍රධානියා සහ දකුණත් සව්වා වූ හර්මන් ගෝරිංට තවත් 11 දෙනෙකු සමඟ මරණ දඬුවම නියම වුණා. අත්අඩංගුවට ගත නොහැකිව සැඟවුණු හිට්ලර්ගේ නියෝජ්‍ය නායක මාටින් බෝර්මන්ට විරුද්ධ චෝදනා ඔහු නැතිව විභාග වුණා. නඩු විබාගය අවසානයේ චූදිතයන් හත් දෙනෙකුට දිගු සිර දඬුවම් නියම වූ අතර තිදෙනෙකු නිදොස් කොට නිදහස් කෙරුණා. තීන්දුවෙන් දින පහළොවකට පසු මරණ දඬුවම නියමවූවන් උසාවියට යාබද බන්ධනාගාරයේ එල්ලා මරා දමනු ලැබුවා. ඊට පෙර දින රාත්‍රියේ සිය සිරකුටියේදී වස පෙති ගිල දමා හිට්ලර්ගේ ගුවන් හමුදා ප්‍රධානී හර්මන් ගොරිං සියදිවි නසා ගත්තා.ප්‍රථම අන්තර්ජතික අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය සභාව ලෙස සැලකිය හැකි න්‍යුරම්බර්ග් මහ නඩුවේ තීන්දුව අදටත් වැදගත් වන්නේ තමන් අයිතියැයි සැලකෙන ජාතියය පිළිබඳ අසත්‍ය විශ්වාස නිසා මිනිසුන් නොමිනිසුන් බවට පත්වී “මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ” සහ “ජනඝාතය” කිරීමට පෙළඹෙන බව එය අපට නිරන්තරයෙන් සිහිගන්වන බැවිනුයි. .

න්‍යුරම්බර්ග් නඩු විබාගයේ පැවතුනු දින 218 තිස්සේ දිගහැරුනු ඇඟකිළිපොලා ගිය සාක්ෂි වලින් අණාවරණය වූ මිලියන හයක බාල තරුණ මහලු ස්ත්‍රී පුරුෂයන්ගේ අවසන් මරලතෝනිය මනුෂ්‍යයෙකු යනු කුමන ආකාරයක සත්ව විශේෂයක්දැයි නිර්වචනය කිරීම අභියෝගයක් ලෙස භාරගැනීමට ශිෂ්ඨ ලෝකයට බල කළා. ඒ අනුවයි මිනිසෙකු යනු මොනවාගේ හිමිකම් සහිත සත්වයෙක්ද යන්න නිර්ණය කිරීමට විශ්ව මානව හිමිකම්ප්‍රකාශනය බිහිවුණේ.නියුරම්බර්ග් නඩුවෙන් මේ කුරිරු ජනඝාතය හෙළිවන විට, මානව හිමිකම්උල්ලංඝණය කරන රටවල පාලකයන් ජාත්‍යන්තර අධිකරණයකට පමුණුවන ක්‍රියාත්මක විධික්‍රමයක් පැවැතිණි නම් දෙවැනි ලෝක මහා යුද්ධය වලක්වා ගැනීමට බොහෝවිට ඉඩකඩ තිබිණැයි මතයක් ඇතිවෙන්නට පටන් ගත්තා.. ඒ අනුව බ්‍රිතාන්‍යයේ ජනප්‍රිය ගත්කතුවරයෙකුවූ එච්.ජී. වෙල්ස්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් ඇතිවු ජාත්‍යන්තර ආන්දෝලන ව්‍යාපාරයේ මූලික අරමුණ වූයේ දෙවන ලෝක මහා යුද්ධාවසනයේදී මිනිස් හිමිකම්පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පනතක් සම්මත කොට ක්‍රියාත්මක කිරීමයි. ඇතැම් රටවල නීතීඥ සංගම්, අධයාපනඥයන් හා වෘත්තිකයන්ගේ සංවිධාන යුද්ධාවසනයේ ඇතිවන සාම සම්මුතීන්ලදී මානව හිමිකම්ගරු කිරීම ගැන හා ඒ අනුව රාජ්‍යන් කටයුතු කිරීම ගැන සොයා බැලීමට ප්‍රමාණවත් බලයක් හා සම්පත් ඇති ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් ඇතිකිරීමේ අවශ්‍යතාවය පෙන්වා දුන්නා. මේ සඳහා එක් උදාහරණයක් වශයෙන් එක්සත් ජනපදයේ පිහිටි අමෙරිකානු නීති ආයතනය නම් කීර්තිමත් වෘත්තීය සංවිධානය 1944 ප්‍රසිද්ධ කළ ‘අත්‍යවශ්‍ය මානව හිමිකම්පිළිබඳ ප්‍රකාශය’ සඳහන් කළ හැකියි.

නැවතත් විනාශකාරී ලෝක මහා යුද්ධයක් ඇතිවීම වැළක්වීම සඳහා ක්‍රියාකාරී ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් බිහිකිරීම හිට්ලර්ට විරුද්ධව නැගීසිටි රටවල විශේෂයෙන් අමෙරිකා එක්ස්ත් ජනපදයේ බ්‍රිතාන්‍යයේ සහ සෝවියට් රුසියාවේ ප්‍රධාන වගකීම යයි එවකට අමෙරිකාවේ ජනාධිපතිව සිටි ප්‍රෑන්ක්ලින් රූස්වෙල්ට් කල්පනා කළා. හිට්ලර්ට එරෙහිව යුද ප්‍රකාශ කළ රටවල් හැඳින්වීම සඳහා ‘එක්සත් ජාතීන්’ යන යෙදුම ප්‍රථම වරට රූස්වෙල්ට් විසින් 1941 දී භාවිත කොට තිබුණා. ලෝකයේ සියලු නිදහස් රටවලින් සමන්විත එක්සත් ජාතීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් පිහිටු විය යුතු බවයි රූස්වෙල්ට් අදහස් කළේ. ඔහුගේ අදහස යුද්ධය අවසානවීමට ආසන්නව 1945 පෙබරවාරියේ යෝල්ටාවේ පැවැති ඉහළ පෙළේ සමුළුවේදී බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති වින්සන්ට් චර්විල් සහ සෝවියට් සංගමයේ නායක ජෝෂප් ස්ටාලින් නිල වශයෙන් අනුමත කළා. යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු 1946 ජුනි 26 වැනිදා ලංකාවද ඇතුළු රටවල් පනස් එකක නියෝජිතයෝ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ සැන්ප්‍රැන්සිස්කෝ නුවරට රැස්වී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිහිටුවීමේ ප්‍රඥප්තිය සම්මත කරගත්තා.

එම ප්‍රඥප්තිය ආරම්බයේම සියලු රටවල් එසේ සංවිධාන ගතවීම පිණිස එකඟ වූ පරමාර්ථය සඳහන්වන්නේ මෙසේයි.“එක්සත් ජාතීන්ගේ ජනතාව වන අප – (We the people of the United Nations)• අපගේ ජීවිත කාලය තුළ දෙවරක් මුළු මහත් මනුෂ්‍ය සංහතියටම අප්‍රමාණ දුක් වේදනා ළඟා කළ යුද්ධෝපද්‍රවයන්ගෙන් අනාගත පරම්පරාවන් මුදවා ගැනීමටද• මූලික මානව අයිතිවාසිකම් කෙරෙහිත් මනුෂ්‍යාත්මභාවයේ ගරුත්වය හා වටිනාකම කෙරෙහිත් ස්ත්‍රී පුරුෂ සියලු දෙනාගේ සහ ලොකු කුඩා සියලු ජාතීන්ගේ සමාන හිමිකම් කෙරෙහිත් විශ්වාසය යළි තහවුරු කිරීමටද• ගිවිසුම්ගත හා ජාත්‍යන්තර නීතිගත වෙනත් ලියවිලි වලින් උද්ගතවන යුතුකම්වලට ගරුකිරීම හා ඒ යුතුකම් සාධාරණ ලෙස ඉෂ්ටවීමට තුඩුදෙන කොන්දේසි ඉටු කිරීමටද • වඩා පුළුල් නිදහසක් ඇති පරිසරයක සමාජ ප්‍රගතිය සඳහා ක්‍රියා කිරීමට හා ජීවන තත්වයන් උසස් කිරීමට අධිෂ්ඨානකරගෙන, • යථෝක්ත පරමාර්ථ සාධනය අරභයා ඉවසීමෙන් යුක්තව හොඳ අසල්වැසියන් ලෙස අන්‍යෝන්‍ය සමගියෙන් එකට ජිවත්වීමටත්, • ජාත්‍යන්තර සාමයත් ආරක්ෂාවත් සලසා ගැනීමට අපේ ඒකාබද්ධ ශක්තිය උපයෝගී කරගැනීමටත්, • ප්‍රතිපත්ති පිළිගැනීමෙන් සහ සම්ප්‍රදායන්පිහිටුවීමෙන් පොදු ශුභසිද්දිය උදෙසා කටයුතු කිරීමට මිස අන්කිසිම කරුණක් සඳහා යුද්ධබලය පාවිච්චි නොකිරීමටත්, • සියලුම ජනතාවගේ ආර්ථික හා සමාජයීය ප්‍රගතිය උච්චස්ථානයට පමුණුවාලීම සඳහා ජාත්‍යන්තර කාර්ය පටිපාටියක් ඇතිකිරීමටත්, ඒ අරමුණු. මුදුන්පත් කරලීම සඳහා අපේ ප්‍රයත්නයන් සම්බන්ධ කරලීමට අධිශ්ඨාන කරමු. මේ තීරණයට අනුව සැන්ෆැන්සිස්කෝ නගරයට එක්රැස්වූ නියෝජිතයන්ගේ මාර්ගයෙන් ස්වකීය පූර්ණ බලතල යථා ස්වරූපයෙන් විදහා දැක්වූ අපේ ආණ්ඩු එක්සත්ජාතින්ගේ මෙ ප්‍රඥප්තියට එකඟවූයෙන් එක්සත් ජාතීන් හැඳින්වෙන ජාතයන්තර සංවිධානයක් මෙසේ පිහිටුවා ගතිමු.”

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අයත් රටවල් අතර ඇති මූලික සම්මුතිය වන එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියේ ආරම්භයේ එසේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ කර ඇති සඳහන හැරෙන විට ප්‍රඥප්තියේ 55වන හා 56 වන වගන්තිවලට අනුව “මානව හිමිකම්සහ මනුෂ්‍යන්ගේ මූලික නිදහස විශ්ව සාධාරණ ලෙස පිළිපැදීම සහ ගරුකිරීම අරභයා තනි තනිව මෙන්ම ඒකාබද්ධව කටයුතු කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේසංවිධානයේ සියළු සාමාජික රටවල් බැඳී සිටී” යන සඳහන විශේෂයි. ඒ අනුව අපි අපේ රටේ මානව හිමිකම් රටක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කොට ආරක්ෂා කිරීමට වගේම අනෙක් රටවල් සමග ඒකාබද්ධව මානව හිමිකම් ප්‍රවර්ධනය හා ආරක්ෂා කිරීමටත් එක්ස්ත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥපතියෙන් බැඳී සිටිනවා.

ඒ අනුවම කිසියම් රටක මානව හිමිකම්උල්ලංඝනය වීමක් සිදුවෙනවානම් ඒ ගැන ඒකාබද්ධව කටයුතු කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තියට අනුව අනෙකුත් සියලු රටවල් ද බැඳීසිටිනවා.

මේ කටයුත්ත සම්බන්ධීකරණය කොට ඉටු කිරීමේ කාර්යභාරය වර්තමානයේ පැවරී තිබෙන්නේ සාමාජික රටවල් 48කින් සමන්විත එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයටයි. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ හැම රටක්ම සහභාගිවන රහස් චන්දයකින් තෝරාපත් කරන මේ කවුන්සිලයේ සංයුතිය වසර තුනෙන් තුනට වෙනස් වෙනවා. ඒත් හැම විටම එහි සාමාජිකත්වය අප්‍රිකානු රටවල් 13කින්ද ආසියා පැසිපික් කලාපයේ රටවල් 13 කින්ද ලතින් අමෙරිකානු රටවල් 8 කින්ද යුරෝපිය රටවල් 7කින් සහ නැගෙනහිර යුරෝපීය රටවල් 6කින් ද සමන්විත විය යුතුයි.

මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට අවශ්‍ය සහයෝගය ලබාදීම මහා මණ්ඩලයේ අනුමැතියට යටත්ව එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ මහලේකම් විසින් පත් කරනු ලබන මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස්වරියගේ කාර්යබාරයයි. වර්තමානයේ මහකොමසාරිස් ධුරය දරන්නේ චිලීරටේ ජනාදිපති ධුරයට දෙවරක් ජන්දයෙන් තේරීපත් වූ මිෂෙල් බැචලේ මහත්මියයි. 2010 දි සහ 2014 දී ඇය ජනාධිිපති ධුරයට තොරාපත් වුණේ 1973දී චිලී රටේ ඇති වූ හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් මරා දැමූ ජනාධිපති සැල්වඩෝර් අයන්ඩේගේ සමාජවාදී පක්ෂයෙන්. වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ පවතින තත්වය ගැන A/HRC/46/20 යන යොමු අංකය දරණ ඇගේ වාර්තාව “Promoting reconciliation, accountability and human rights in Sri Lanka – Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights* පහත සඳහන් වෙබ් අඩවියෙන් බාගත හැකියි. මේ වාර්තාව අපේ පාර්ළිමේන්තුවේදි සාකච්ඡා කළ යුතුව තිබුණා.

https://www.ohchr.org/…/Documents/A_HRC_46_20_AEV.docx

ශ්‍රී ලංකාවට අතිරේකව නිකරගුවාව, සයිප්‍රසය යන රටවල සහ පලස්තීනයේ මානව හිමිකම්ක්‍රියාත්මකවන ආකාරය පිළිබඳ මහ කෙමසාරිස් ගේ වාර්තාද මෙවර සැසිවාරයෙදී සාකච්චාවට ලක් වෙනවා. මහ කොමාසාරිස් වාර්තා හැරෙන විට මානව හිමිකම් කවුන්සිලය විසින් පත් කරන විශේෂ රපොර්තු කරුවන් ගේ වාර්තා මගින්ද කවුන්සිලය එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රටවල මානව හිමිකම් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය විමසුමට ලක් කරනවා. ඒ හැර සර්ව වාරාන්තර සමාලෝචනය (Universal Periodic Review) යනුවෙන් හැඳින්වෙන විමර්ශන ක්‍රමය යටතේ වසර හතරකටම වරක් හැම රටක්ම මානව හිමිකම් ක්‍රියාත්මකවීම පිළිබඳ සමාලෝචනයකට ලක් වෙනවා. ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධයෙන් සර්ව වාරාන්තර සමාලෝචනයක් 2017දී පැවතුනා. එයට ශ්‍රීලංකාවේ රජය මානව හිමිකම් කොමිසම රාජ්‍ය නොවන සංවිධානද වාර්තා ඉදිරිපත් කළා. එම සමාලොචනයයේදී මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ සාමාජිකයන්ට අමතරව නිරීක්ෂකයන් වශයෙන් සහබාගි වූ රටවල් ද ඇතුලුව රටවල් 88 ක් අදහස් ප්‍රකාශ කළා. එම සමාලෝචනයෙන් නිර්දේශ 113ක් ශ්‍රී ලංකා රජයට ඉදිරිපත් කළා. https://lib.ohchr.org/HRBodies/UPR/_layouts/15/WopiFrame.aspx?sourcedoc=/HRBodies/UPR/Documents/Session28/LK/MatriceRecommendationsSriLanka.docx&action=default&DefaultItemOpen=1

ඒ නිර්දේශ අතර මරණ දන්ඩණය අහෝසි කිරීම(ICCPR second optional protocol), වද හිංසනයට එරෙහි අන්තර්ජාතික සම්මුතියේ වෛකල්පික ප්‍රොටෝකෝලය අනුමත කිරීම ද වුණා. මේ ප්‍රොටෝකොලයෙන් කියවෙන්නේ අත් අඩංගුවේ ඉන්නා පුද්ගලයන්ට සලකන ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරිමට ජාත්‍යන්තර හා ජාතික ස්වාධීන නියෝජිතයන්ට ඉඩ දිය යුතුබවයි. 2018 මාර්තු 7 වැනිදා පාර්ලිමෙන්තුව අනුමත කළ පුද්ගලයන් අතුරුදහන්වීමෙන් වැලැක්වීමේ පනත ද මේ නිර්දේශවල ප්‍රතිඵලයක්. අවාසනාවකට මෙන් ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ, ජන මාධ්‍ය හා පුජ්‍ය පක්ෂය ඇතුලු සමාජ ක්‍රියාකාරීන් මේ නිර්දේශ පිළිබඳව සාවධාන සාකච්චාවක් කිරීමේ වගකීම අතහැර දමා තිබෙනවා. ඊට හේතුව අපේ රටේ දේශපාලනය කියලා කියන්නේ බලය අත්පත් කර ගැනීමේ දේශපාලනයක් මිස බලය යුක්තිගරුක කිරිමේ දේශපාලනයක් නොවෙන නිසා විය හැකියි.

21/03/2021

න්‍යුරම්බර්ග් මහ නඩුවේ 75වන සංවත්සරය.

මීට අවුරුදු හැත්තෑපහකට පෙර ජර්මනියේ නියුරම්බර්ග් නගරයේ යුක්තියේ මාළිගය යන නමින් හඳුන්වන ලද ගොඩනැගිල්ලේ අංක 600 දරණ අධිකරණ ශාලාවේ විත්ති කූඩුව 20 වන සියවසේ ජීවත් වූ ඉතාමත්ම අශෝභන චරිතවලින් පිරී තිබුණි: ඒ කූඩුව තුළ දෙවැනි ලෝක මහා යුද්ධයේ සතුරු පාර්ශවය මෙහෙය වූ හර්මන් ගොරිං, රුඩොල්ෆ් හෙස්, ජෝකිම් වොන් රිබෙන්ට්‍රොප් සහ හිට්ලර්ගේ තවත් ඉහළ පෙළේ නාසි සගයන් 18 දෙනක් ප්‍රධාන විත්ති කරුවන් ලෙස පෙනී සිටියහ. නියුරෙම්බර්ග් මහ නඩුව යන නමින් හැඳින්වුනු නියරෙම්බර්ග් නඩු විභාගය 1945 නොවැම්බර් 20 දින ආරම්භ වන විටත් යුධ අපරාධ යනුවෙන් අපරාධ විශේෂයක් ජාත්‍යන්තර නීතියේ නොතිබිනි.

1941-45 අතරතුර යුදෙව්වන්ට විරුද්ධව ජර්මන් වෛරය කුළු ගැන්වූ හිට්ලර්ගේ රජය වෙනත් කිසිවක් නිසා නොව හුදෙක් යුදෙව් ජාතිකයන්ව ඉපදීම නිසාම නොදරුවන්ද ඇතුළු මනුෂ්‍යන් මිලියන 5.4 මරා දමා තිබුනි.විශාලතම යුදෙව් සමූල ඝාතනය ලෙස සැලකුනේ ඔපෙර්ෂන් රයින්හාර්ඩ් නමින් හැඳින්වුනු 1942-1943 අතර දින 100ක් ඇතුලත පෝලන්ත යුදෙව්වන් මිලියන 1.7ක් මරා දැමීමයි. ඒ අයගෙන් බෙහෝ දෙනෙකු බෙල්සෙක්, සොබිබෝර් සහ ටෙබින්කා මිනිමරු කඳවුරු වල නොකඩවා ක්‍රියාත්මක වුණු ගෑස් කාමර වලට දමා මරා දැමිණි. බොහෝ මළසිරුරු සමූහ අදාහනාගාර වල පුලුස්සා තිබූ අතර මේ කඳවුරු වලට කෙලින්ම දුම්රිය මගින් ප්‍රවාහණය කල යුදෙව්වන්ගේ සංඛ්‍යා ලේඛන පිළිබඳ ලියකියවිලි චෝදකයන් විසින් සොයාගෙන තිබුනි. එහෙත් පසුව සොයාගත් කරුණුවලට අනුව හිට්ලර්ගේ සියලු ජනඝාතවලින් මරා දැමුණු යුදෙව්වන් සංඛ්‍යාව කලින් ඇස්තෙම්න්තු ගත කොට තිබුනාට වඩා බෙහෙවින් වැඩි බව තහවුරු විය.

යුද්ධ කාලය තුළ චේතනාත්මකව සිවිල් වැසියන් මරාදැමීම යුධ අපරාධයක් වශයෙන් මහ නඩුවෙන් පිළිගැනීමත් සමග නියුරෙම්බර්ග් මූලධර්ම වලින් හඳුන්වාදුන් ජාත්‍යන්තර නීතියේ නව යුගයක් උදාවිය. මිලියන සංඛ්‍යාත අහිංසකයන් ඝාතනය කිරීමේ වරදට ජර්මන් රජයේ නායකයන් තනි තනිව වග කිව යුතු බව න්‍යුරම්බර්ග් අධිකරණය තීන්දු කළේය. යුධ අපරාධයට අතිරේකව සාමයට එරෙහි අපරාධ, ආක්‍රමණීක යුද්ධයක් පැවැත්වීම සහ මානව වර්ගයාට එරෙහි අපරාධ පිළබඳ චෝදනාද න්‍යුරෙම්බර්ග් නඩු වලදී විභාග විය.දින 218 ක් තිස්සේ සිය ගණනක් සාක්ෂිකරුවන්ගේ සාක්ෂි විභාග විය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක් වූයේ අවුෂ්විට්ස් මරණ කඳවුරේ අණදෙන නිලධාරි රුඩොල්ෆ් හෙස් ය. ‘කැලෑවක ගස් කපා දැමීමේ නියෝගයකට අවනතවාට සමාන ආකාරයට ඔහු මිනිසුන් මරා දැමීමේ නියෝගයට අවනත වීය’ යනුවෙන් චෝදක නිතීඥ විට්නි ආර් හැරිස් නඩු විබාගය ගැන සිය මතක සටහන් වල ලිවීය.

නඩු විභාගය අවසානයේ හිට්ලර්ගේ ගුවන් හමුදා ප්‍රධානියා සහ දකුණත් සව්වා වූ හර්මන් ගොරිංට තවත් 11 දෙනෙකු සමඟ මරණ දඬුවම නියම විය. අත්අඩංගුවට ගත නොහැකිව සැඟවුණු හිට්ලර්ගේ නියෝජ්‍ය නායක මාටින් බෝර්මන්ට විරුද්ධ චෝදනා ඔහු නැතිව විභාග විය. චූදිතයන් හත් දෙනෙකුට දිගු සිර දඬුවම් නියම වූ අතර තිදෙනෙකු නිදොස් කොට නිදහස් කරන ලදී.තීන්දුවෙන් දින පහළොවකට පසු මරණ දඬුවම නියමවූවන් උසාවියට යාබද බන්ධනාගාරයේ එල්ලා මරා දමන ලදී. ඊට පෙර දින රාත්‍රියේ සිය සිරකුටියේදී වස පෙති ගිල දමා ගොරිං සියදිවි නසා ගත්තේය.

නඩු විභාගයේදී සාක්ෂි කූඩුව ළඟ සේවයේ නියුතුව සිටි අමෙරිකානු තරුණයකුවූ එමිලියෝ ඩිපාල්මා මේ වසර මුලදී මැසචුසෙට්ස් හි මහලු නිවාසයකදී කොරෝනා වෛරසය වැළඳී මිය ගියේය. යුධ සමයේදී ජර්මානුවන් සමඟ සටන් වැදීමෙන් පසු, 19 හැවිරිදි ඩිපල්මාට න්‍යුරෙම්බර්ග් උසාවියේ මුරභටයෙකු ලෙස සේවය කිරීමේ වගකීම පැවරුණේය. සාක්කි කූඩුව ළඟ සේවයේ නිරත වූ ඔහු සාක්ෂිකරුවන් යුධ අපරාධවල කුරිරු ස්වභාවය අනාවරණය කරන විට හිට්ලර්ගේ නියෝජිතයන් මුහුණු වලින් මතුවන හැඟීම් දෙස විමසිල්ලෙන් බලා සිටියේය. “ඕනෑම මිනිසෙකුට මෙවැනි කුරිරු දේ වෙනත් කෙනෙකුට කළ හැකි යැයි අද දක්වාම මට විශ්වාස කළ නොහැකිය” යනුවෙන් ඩිපල්මා පසුව සිය මතක සටහන් වල ලීවේය.

ප්‍රථම අන්තර්ජතික අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය සභාව ලෙස සැලකිය හැකි න්‍යුරම්බර්ග් මහ නඩුවේ තීන්දුව ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සැමරීම අදටත් වැදගත් වන්නේ වර්ගවාදය පිළිබඳ අසත්‍ය විශ්වාස නිසා මිනිසුන් නොමිනිසුන් බවට පත්වී “මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ” සහ “ජන ඝාතය” කිරීමට පෙළඹෙන බව එය අපට නිරන්තරයෙන් සිහිගන්වන බැවිනි. එම සිද්ධියට මුහුණ නොදුන් අපේ යොවුන් පරම්පුරට න්‍යුරෙම්බර්ග් නඩු විබාගය හැදෑරීමට පාසැල් අධයාපනය තුළ අවස්ථාවක් ලබා දීම වැදගත්ය.නියුරෙම්බර්ග් නඩු විභාගය නිසා මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ පිළිබඳ මූලධර්මය තහවුරු නොවන්නට යුගෝස්ලෝවියාව හා රුවන්ඩාව පිළිබඳ අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණ හෝ ස්ථිර අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණය බිහි නොවන්නට ඉඩ නොතිබුනි. ජනඝාතය පිළිබඳ අන්තර්ජාතික සම්මුතිය අනුමත නොවන්නට ඉඩ තිබුනි. ලන්ඩනයේදී චිලියේ හිටපු ඒකාධිපති පාලක අගොස්ටෝ පිනෝචේ අත් අඩංගුවට පත්නොවන්නට ඉඩ තිබුණි. මතක තබාගත යුත්තේ රටක සෛවරීයත්වයේ නාමයෙන් තම රටතුළ වෙසෙන කිසිදු මනුෂ්‍ය කොටසක් සමූහ ඝාතනය කිරීමට හෝ අමානුෂික වද හිංසනයට ලක් කිරීමට කිසිදු රටක ආණ්ඩු කරවන අයට අයිතියක් නැති බවයි. රටවැසියන් වීමට පෙර සිටම අප සියල්ලෝම ආදරය කිරීමට කැමැති හා ආදරයට ලක්වීමට කැමැති සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයෝය. (ඒ අතරින් ඖෂ්ට්ස්විෂ් කඳවුරේදී මරා දැමු මිනිසුන්ගේ පාවහන් වලින් කොටසක ඡායාරූපයක් පහතින් දැක්වේ)

No photo description available.

විචක්ෂණ ජනමාධ්‍ය සම්ප්‍රදායක් ආණ්‍ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන්ම ප්‍රවර්ධනය කිරීම

ලංකාවේ ආණ්‍ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදන කතිකාව, හුදෙක් අපට අවශ්‍ය වන්නේ ජනාධිපති ප්‍රමුඛ කරගත් පාලන ක්‍රමයක්ද අගමැති හා කැබිනට් ම්ණ්ඩලය ප්‍රමුඛ කරගත් පාලන ක්‍රමයක්ද යන සම්‍ප්‍රදායික දෘෂ්ටියෙන් ගලවා ගෙන ආණ්‍රඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා මගින් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කරන ජන සමාජය කෙබඳු එකක් විය යුතුද යන වැදගත් කාරණය මුල් කරගෙන මෙහයවිය  යුතුය. ඒ අනුව ජන සමාජයක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ඵලදායක ලෙස තහවුරු කිරීමට අතය්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වන ස්වාධීන, බහුවිධ හා විචක්ෂණ ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් බිහි කිරීමේ අවශ්‍යතාවය නොසලකා දියුණු නූතන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පිළිබඳ දැනුවත් කතිකාවක් කළ නොහැකිය.

නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සඳහා කෙටුම්පතක් යෝජනා කිරීමට ආණ්ඩුව විසින් ජේෂ්ඨ නිතීඥයන්ගෙන් සමන්විත කමිටුවක් පත්කර තිබේ. මේ කමිටුවට යෝජනා එවන ලෙස කළ ඉල්ලීමකට අනුව මම ද ව්‍යවස්ථාවට අඩංගු විය යුතු වැදගත් කරුණු තුනක්  යෝජනා කළෙමි. එහෙත් ඒවා මින් පෙර පැවති ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවල ඒ ආකාරයෙන් සඳහන් වූ ඒවා නොවේ.  ලිපියේ අදහස නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවකට එම යෝජනා ඇතුළත් විය යුත්තේ මන්ද යන්න පැහැදිළි කිරීමයි. 

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යනු තමන් වාසය කරන රාජ්‍ය නමැති භූගෝලීය ඒකකය සමන්විත විය යුත්තේ හා එහි පාලනය පවත්වාගෙන යා යුත්තේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව රට වැසියා එකඟ වී ඇති ආකාරය සම්මුති ගත කරන කරන ලියවිල්ලකි. මහජනතාව මැතිවරණ පවත්වා තම නියෝජිතයන් තෝරා පත්කරගන්නේ එම ව්‍යවස්ථාවේ අඩංගු සම්මුති අනුව කටයුතු ඉටු කළයුතුය යන කොන්දේසිය යටතේය.  ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව රටේ අනුල්ලංඝනීය මූලික නීතිය වශයෙන් සැලකෙන අතර ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් සම්මත කරගන්නා අනෙකුත් නීති විධිවිධාන හා කාර්ය පටිපාටිද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුකූල විය යුතුය.

සම්ප්‍රදායික ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් රටක නීති සම්පාදනය කරන ව්‍යවස්ථාදායකය, ආණ්ඩු කරන විධායකය සහ යුක්තිය පසිඳන අධිකරණය යන ආයතන තුන සකස්විය යුත්තේ කෙසේද යන්න විස්තර කරයි. සාමූහිකව රටවැසියන් සතුව ඇතැයි සැලකෙන මහජන පරාමාධිපත්‍ය නිරූපණය වන ආකාරයට ව්‍යවස්ථාදායකය, විධායකය හා අධිකරණය යන ආයතන ත්‍රිත්වය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා වෙන් විස්තර වියයුතු බව පොදු පිළිගැනීමයි. ඒ හැර ආණ්ඩු ක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ තවත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ රටවැසියන්ට ඇති අයිතිවාසිකම් මොනවාද යන්න නිශ්චිතව දැක්වීමයි. එහෙත් නූතන ආණ්‍රඩුක්‍රම ව්‍යවස්තාවක් පිළිබඳ සාකච්‍ඡාව හුදෙක් රාජ්‍යයේ සම්ප්‍රදායික ව්‍යුහය පිළිබඳ සාකච්‍චාවක් වීමටත් වඩා වැදගත් වන්නේ එවැනි ව්‍යවස්ථාවක් මගින් සම්පාදනය කරන රාජ්‍ය ව්‍යුහයේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රික පැවැත්ම සමාජයේ මැදිහත් වීම තුළින් ඵලදායක ලෙස  සහතික කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.

ඒ අනුව ව්‍යුහාත්මක වශයෙන් බැලුවද නූතන රාජ්‍ය ඇත්ත වශයෙන්ම ව්‍යවස්ථාදායකය, විධායකය සහ අධිකරණය යන ආයතන තුනෙන් පමණක් සමන්විත වන බව කීම නිවැරදි නොවේ. අවශ්‍යයෙන්ම රටක ජනමාධ්‍යයද නූතන රාජ්‍යයේ වැදගත් අවියෝජනීය අංගයකි. රාජ්‍යයට සෘජුව සම්බන්ධවන  ආයතනයක් නොවූවද ස්වාධීන හා විචක්ෂණ ජනමාධ්‍යය ක්ෂේත්‍රයකින් තොරව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් පිහිටුවනු ලබන ව්‍යවස්ථාදායකට, විධායකයට හෝ අධිකරණයට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පැවැත්මක් නොමැත. ස්වාධීන ජනමාධ්‍යයක පැවැත්මකින් තොරව රටවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් සාක්ෂාත් කරගැනීම අසීරුය. ජනමාධ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය තහවුරු නොකොට නිදහස් සහ සාධාරණ මැතිවරණ පැවැත්විය නොහැක. අනෙක් අතට ජනමාධ්‍යටද ජනතා පරමාධිපත්‍ය නිරූපණය වන ආකාරයට පොදු යහපත තකා කටයුතු කිරීමේ අත්හැරිය නොහැකි වගකීමක් තිබේ. මහජනතාව විසින් දිනපතා තරඟකාරී ලෙස ජනමාධ්‍ය තෝරාගනු ලබන්නේ එම වගකීම ජනමාධ්‍යයේ මූලික අරමුණ විය යුතු නිසාය. ඒ කටයුත්ත නිසිලෙස ඉටුවන්නේ ජනමාධ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය, බහුවිධත්වය හා විචක්ෂණබව ප්‍රවර්ධනය වී ඇති  ප්‍රමාණයට අනුවයි.  

එමෙන්ම ස්වාධීන හා විචක්ෂණ ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයකින් තොරව ආණ්ඩුව ව්‍යවස්ථානුකූලව ආණ්ඩු කටයුතු කරන්නේද යන්න මහජන සංනිරීක්ෂණයට ලක් කිරීම කළ නොහැක. ඒ නිසා නූතන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදනයේදී  ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක පැවැත්ම හා ඒ පිළිබඳ ජන සංනිරීක්ෂණය සහතික කිරීමේ ලා අත්‍යවශ්‍යවන ජනමාධ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය, බහුවිධත්වය හා විචක්ෂණ භාවය තහවුරු කරන විධිවිධාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සෘජුවම අඩංගු වීම වැදගත්ය. ඇතැම් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්‍රඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවල ඒ සඳහා විශේෂයෙන් සම්පාදිත වගන්ති අඩංගු වේ. ඒ අනුව මා යෝජනා කරන කරුනු තුන අතර පළමු කොටම හුදෙක් ප්‍රකාශනයේ නිදහස  සහතික කිරීම පමණක් නොව එය ඉටුවන ආකාරයට ජනමාධ්‍ය ප්‍රවර්ධනය විය යුත්තේ කෙසේ ද යන්නද යෝජිත ආණ්‍රඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අඩංගු විය යුතුය. ඒ සඳහා උචිත ව්‍යවස්ථා වගන්ති ඇතුළත් කොටස මෙසේ කෙටුම්පත් කළ හැකිය.

  1. කිසිදු සීමාකිරීමකින් තොරව තමන්ට අභිමත මතයක් දැරීමට හැම දෙනෙකුටම නිදහස ඇත්තේය.( Everyone shall have the right to freedom of opinion without any limitation.)
  • හැම දෙනකුටම ප්‍රකාශනයේ නිදහස ඇත්තේය. ඕනෑම මාධ්‍යක් ඔස්සේ තොරතුරු සෙවීම, ලබා ගැනීම සහ යැවීමට ඇති අයිතියද එම නිදහසට අයත්ය. (Everyone shall have the right to freedom of expression, which includes the right to seek, receive and impart information through any media.)
  • ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක් තුළ අන්‍යන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම, ජාතික ආරක්ෂාව, මහජන සාමය, මහජන සෞඛ්‍ය සහ මහජන සදාචාරය පවත්වා ගැනීමට අත්‍යවශ්‍ය වන ප්‍රමාණයට නීතියෙන් පණවා ඇති විධිවිධාන වලට අනුව මිස ප්‍රකාශනය හෝ මාධ්‍ය හෝ සඳහා වූ නිදහස සම්බන්ධයෙන් කිසිදු සීමාවක් නොපැනවිය යුත්තේය.( No restrictions shall be placed on freedom of expression or of the media except as provided by law where necessary in a democratic society to protect the rights of others, national security, public order, public health or public morals.)
  • ප්‍රකාශනයේ නිදහසට (Freedom of the expression includes):
  1. මුද්‍රිත හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ප්‍රචාරණය, අන්තර්ජාලගත හෝ වෙනත් ඕනෑම ක්‍රමයක් මත පදනම් වූ මාධ්‍ය ආයතන පිහිටුවීම හා පවත්වාගෙන යාමේ නිදහස; (The right to found and operate media outlets, whether print, broadcast, online or any other kind.)
  • භාවිතයේදී සියලු මාධ්‍ය සහ මාධ්‍ය ආයතන වල නිදහස සහ ස්වාධීනත්වය දේශපාලන බලපෑම් වලින් තොරව පවත්වා ගැනීමේ නිදහස; (Protection in practice for the freedom and independence of all media entities from political power.)
  • ඕනෑම ජන සංනිවේදන මාර්ගයක් ඔස්සේ නිත්‍ය කටයුත්තක් හෝ වෘත්තීය කටයුත්තක් ලෙස තොරතුරු එකතු කිරීම හා මහජනතාවට තොරතුරු සැපයීම කරන ඕනෑම තැනැත්තෙකුට තොරතුරු ප්‍රභවයන්ට ප්‍රවේශ වීමට සහ, අන්‍යන්ගේ වැඩි ප්‍රමුඛතාවයක් ඇති අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම පිණිස නිසි අධිකරණයක් මගින් ප්‍රභවය හෙළිකරණ ලෙස ඉල්ලා සිටින අවස්ථාවකදී හැර, රහසිගත තොරතුරු ප්‍රභවයක අනන්‍යතාවය හෙළිදරව් නොකිරීමට ඇති නිදහස; (The right of everyone who is regularly or professionally engaged in the collection and dissemination of information to the public via any means of mass communication to access sources of information and not to identify a confidential source of information, subject only to a court requiring source disclosure where necessary to protect the overriding rights of others.)
  • සියලු මාධ්‍ය ආයතනවල හිමිකරුවන් පිළිබඳව සහ එම මාධ්‍ය ආයතනවල අරමුදල් සාක්ෂාත් කරගැනීමේ මාර්ග පිළිබඳ තොරතුරු වලට ප්‍රවේශවීමට මහජනතාවට ඇති නිදහස; (The right of the public to have access to information about the owners of all media entities and the means by which those entities are financed is guaranteed.)
  • පුළුල් පරාසයක මතවාද සහ පර්යාලෝකවලට මාධ්‍ය ඔස්සේ ප්‍රවේශවීමට  මහජනතාවට හැකිවන සේ මාධ්‍ය අයිතිය සංකේන්ද්‍රණය වීම වැලැක්වීම කාර්යසාධක ලෙස ඉටුකරන නීතිද  ඇතුළත්ව මාධ්‍ය බහුවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිණිස රජය බැඳීසිටීම; (An obligation on the State to take positive measures to promote media diversity so that the public can have access to a wide range of views and perspectives through the media, including as a result of effective rules to prevent undue concentration of media ownership.)
  • කිසිදු පූර්ව වාරණයකට මාධ්‍ය ලක් නොකිරීම (The absence of any prior censorship of the media ) සහ
  • සිය අයිතිවාසිකම් සහ වෘත්තීය අවශ්‍යතා සාක්ෂාත් කරගැනීම පිණිස වෘත්තීය සමිති පිහිටුවීමට මාධ්‍ය සේවකයන්ට ඇති නිදහස ද අයත්ය; (The right of media workers to found unions and other associations so as to advance their rights and interests. )
  • පුවත්පත්, වෙනත් ඕනෑම මුද්‍රිත ප්‍රකාශනයක් හා අන්තර්ජාලගත මාධ්‍යක් පළකිරීමට ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන් කිසිදු පූර්ව පරිපාලන අනුමැතියක්, සුදුසුකමක් හෝ බැඳුම්කරයක් අවශ්‍ය නොවේ. (The right to publish newspapers, any other printed publication and online media shall not require any prior administrative authorisation, bond or qualification.)

එම වගන්ති වලින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහසේ ම කොටස ලෙස ජනමාධ්‍ය පවත්වාගෙන යාමට අවශ්‍ය වන විදි විධාන අඩංගු වේ. ඇමෙරිකානු ආණ්ඩුක්‍රමව්‍යවස්ථාවට 1791දී කරන ලද ප්‍රථම සංශෝධනයෙන් අමෙරිකාවේ රටවැසියන්ගේ සංනිවේදන අවශ්‍යතා ඉටුකිරීම සහතික කරනු වස් ව්‍යවස්ථාදායකය  විසින් නොකළ යුතු දේවල් මොනවාදැයි නියම කර තිබේ. ඒ අනුව කථා කිරීමේ නිදහස, පුවත් පත් නිදහස හා රැස්වීමේ නිදහස සීමා කරන කිසිදු නීතියක් ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් නොපැනවිය යුතුයැයි ඇමෙරිකානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රථම සංශෝධනයෙන් නියම විය.  එකල ජනමාධ්‍ය වශයෙන් පැවතුනේ පුවත් පත් පමණි. පොදු දේපළක් වන ගුවන් තරංග භාවිතා වන ගුවන් විදුලිය වැනි විද්‍යුත් මාධ්‍ය ඇරඹීමට තවත් වසර 120ක් පමණ ගතවිය. එහෙත් විද්‍යුත් මාධ්‍ය හදුන්වාදීමත් සමග ඒවායේ ප්‍රවර්ධනය අයිතිකරුවන්ගේ පුද්ගලික අවශ්‍යතා ඉක්මවා පොදු යහපත මුල් කරගැනීම අරමුණ කොට නියාමනය කිරීම පිණිස අමෙරිකානු ව්‍යවස්ථාදායකය ෆෙඩරල් සංනිවේදන කොමිසම පිහිටුවීය. ජනමාධ්‍ය නිදහස සීමාකෙරෙන නීති පැනවීම ප්‍රථම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය අනුව ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට තහනම් ව තිබූ නමුදු ජනමාධ්‍ය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වගකීම ඉටු කිරීමට සඳහා නීති සැකසීම ඉන් වළකා නොතිබිනි.  

ඇමෙරිකානු ශේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පෙන්වා දී ඇති පරිදි ව්‍යවස්ථාවට එක් කළ ප්‍රථම සංශෝධනයේ පරමාර්ථය සත්‍ය දැනගැනීම පිණිස අත්‍යවශ්‍යවන නිදහස් අදහස් හුවමාරු පොළක් ඇති කිරීම මිස එම අදහස් හුවමාරු පොළ  රජයේ හෝ විද්‍යුත්මාධ්‍ය බලපත්‍ර හිමි පුද්ගලයන්ගේ ඒකාධිකාරයකට ලක් කිරීම නොවේ. ජන මාධ්‍ය පදනම කරගත් එම නිදහස් අදහස් හුවමාරුපොළ ආණ්ඩු කරවන අයගේ හෝ ජනමාධ්‍ය හිමියාගේ පෞද්ගලික අභිමථාර්ත අනුව නොව පොදු යහපත තකා පවත්වා ගත යුතු එකකි. පොදු යහපත මුල්කර ගෙන පොදු කටයුතු සම්බන්ධ කතිකාව පවත්වාගෙන යාම යනු හුදෙක් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම පිළිබඳ පුද්ගලික අයිතියක් තහවුරු කිරීම පමණක් ම නොවේ. එය ඊටත් එහා යන, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍ය ක්‍රමයක මහජනතාවගේ ස්වයංපාලනය සාමූහිකව තහවුරු කිරීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන සංනිවේදනයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්වබාවය තහවුරු කිරීමේ ලා මූලික සාධකයකි. සමාජයීය, දේශපාලනික, සෞන්දර්යාත්මක, සදාචාරාත්මක කරුණු ගැන සහ වෙනත් අදාළ එදිනෙදා සිදුවීම් කරුණු කටයුතු සහ අත්දැකීම් සම්බන්ධ කතිකාවට මැදහත්වීමට අවශ්‍ය නිරවද්‍ය තොරතුරු ලබා ගැනීම මහජනතාවගේ මූලික අයිතියකි.

නිරවද්‍ය තොරතුරු නෙමැතිව රටවැසියන්ට හා ඔවුන් විසින් පත් කරනු ලබන නියෝජිතයන්ට ආණ්ඩුකරණයට සහබාගිවිය නොහැකිය. ජනමාධ්‍යවේදය යනු තොරතුරු සැපයීම පමණක් නොව එම තොරතුරු වල නිරවද්‍යතාවය සහතික කිරීමේ ශික්ෂණයක් ලෙස සැලකෙන්නේ එකී තොරතුරු සැපයීම මූලික වශයෙන්ම සිදුවන්නේ ජනමාධ්‍ය ඔස්සේ බැවිනි.  ආණ්ඩු කරන අයගේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම සාක්ෂාත් කරවාගත හැකිවන්නේ රටවැසියන් සහ ඔවුන් විසින් තෝරාපත් කරගන්නා පාලකයින් අතර සංසරණය වන තොරතුරු වල අසමමිතිය අඩුවන තරමටය. එම නිසා අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම, ඕනෑම මාධ්‍යක් ඔස්සේ තොරතුරු සෙවීම, ලබා ගැනීම සහ යැවීමට ඇති අයිති පමණක් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක පුරවැසි අයිතිවාසිකම් යටතේ සඳහන් කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. එම අයිතිය වැඩදායක ලෙස ක්‍රියාත්මක වීමට අවශ්‍යවන ස්වාධීන ආයතන එනම් ජනමාධ්‍ය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් රාජ්‍යයේ වගකීම සහ කාර්යභාරයද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක ඇතුලත් වීම අතිශයින් වැදගත්ය.

මේ හා සම්බන්ධ වඩා මෑත කාලීන උදාහරණයක්  1933 සිට පැවති පෘතුගාලයේ ඒකාධිපති ආණ්ඩුව කානේෂන් විප්ලවය නමින් හැදින් වුණු  මහජන නැගිටීමෙන් පෙරළා දැමීමෙන් පසු 1976දී පිහිටුවාගත් වර්තමාන ආණ්ඩුක්‍රමව්‍යවස්ථාවෙන් ගෙන හැර දැක්විය හැකිය. පෘතුගාල ව්‍යවස්ථාවේ 39 වැනි වගන්තියට අනුව ජනමාධ්‍ය නිදහස හා බහුවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම අරමුණු කරගත් ස්වාධීන ආයතනයක් පිහිටවිය යුතු බව ව්‍යවස්ථාව මගින්ම නිර්දිෂ්ඨ කර තිබේ. එම ස්වාධීන ආයතනයට පැවරෙන කාර්යය අතර තොරතුරු ලබා ගැනීමේ සහ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීම, මාධ්‍ය අයිතිය පිළිබඳ ඒකාධිකාර ඇතිවීම වැළැක්වීම, දේශපාලනික හා ව්‍යාපාරික ඇඟිලි ගැසීම් වලින් මාධ්‍ය නිදහසට තර්ජන පැමිණීම වැළැක්වීම, ජන මාධ්‍ය කටයුතු නියාමනය වන වෘත්තීය විධිවිධාන වලට ගරු කිරීම සහතික කිරීම ද වෙයි.  බහුවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය වන ලෙස විද්‍යුත් මාධ්‍යවලට බලපත් ලබා දීම සහ පක්ෂග්‍රාහී නොවී පොදු යහපත මුල් කොට ඒවා කටයුතු කරන්නේද යන්න සංනිරීක්ෂණය කිරීම ද පැවරෙන්නේ මේ ස්වාධීන ආයතනයටයි.  ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින්ම පෙන්වා ඇති පරිදි ආයතනික ස්වාධීනත්වය සුරැකෙන ලෙස සම්මත කරගත් නීතියක් මගින් එම ආයතනය පිහිටුවිය යුතුය.

එසේ ව්‍යවස්ථාපිත ස්වාධීන ආයතනයක පැවැත්ම තම වෘත්තිය නිදහස අගයන ජනමාධ්‍යවේදීන්ටද සවියකි. මන්ද එම ආයතනයේ මූලික වගකීමක් වන්නේ ජනමාධ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීම වන බැවිනි. ජනමාධ්‍යයේ ස්වාධීනත්වය හා බහුවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට අතිරේකව ජනමාධ්‍යකරුවන්ගේ වෘත්තීය නිදහස සහ වෘත්තීය විචක්ෂණ භාවය සාක්ෂාත් කිරීම සඳහාද එවැනි ස්වාධීන ආයතනයකට කළ හැකි කටයුතු බෙහෝය. ඒ අනුව විශේෂයෙන් මහජන මතය හැඩගැස්වීමේ ලා මහත් බලපෑමක් කළ හැකි විද්‍යුත් මාධ්‍ය ප්‍රචාරණය සම්බන්ධයෙන් එම කටයුත්ත ඉටු කිරීම අරමුණු කරගත් වගන්ති කිහිපයක් නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාක පහත දැක්වෙන ආකාරයට කෙටුම්පත් කළ හැකිය:

විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය නියාමනය (Broadcast Regulation):

  1. ආණ්ඩුවෙන් සහ විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයෙන් ස්වාධීනව විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය බලපත්‍ර නිකුත් කිරීම, අළුත්කිරීම සහ අහෝසි කිරීමද ඇතුළත්ව පොදු යහපත තකා විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය නියාමනය කිරීම පිණිස ස්වාධීන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය කොමිසමක් තිබිය යුතුය. (There shall be created a Broadcasting Commission which is independent from government and the broadcasting sector which shall regulate broadcasting including by issuing, renewing and revoking broadcast licences.)
  • පුරවැසියන්ගේ ඥානෝද්දීපනයට සහ ඒ අනුව (අ) ගුණාත්මක තොරතුරු මත පදනම්ව දැනුවත් තීරණ ගැනීමට, (ආ) කතිකාමය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහභාගිත්වය ශක්තිමත් කිරීමට සහ (ඇ) ශ්‍රී ලාංකිකයන්ගේ නිර්මාණශීලීත්වය හා සංස්කෘතික ප්‍රකාශනය පෝෂණය කිරීමට පුරවැසියන් සබල ගැන්විය හැකි සඵලදායක බහුත්වවාදී ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය පද්ධතියක් ප්‍රවර්ධනය කිරීම ස්වාධීන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය කොමිසම විසින් ඉටු කළ යුතුය. (The Broadcasting Commission shall foster an effective pluralistic radio and television broadcasting system which enables citizens to enlighten themselves and thereby (a) to make informed decisions based on quality information; (b) to strengthen discursive democratic participation; and (c) to enrich the creativity and cultural expressions of Sri Lankan .)
  • ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ සේවා පවත්වාගෙන යාම ස්වාධීන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය කොමිසම විසින් නිකුත් කරනු ලබන ප්‍රචාරණ බලපත්‍රයකට අනුව සිදුවිය යුත්තකි. අනෙකුත් කරුණු වලට අතිරේකව එම බලපත්‍රය විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය විවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සහ  ගුණාත්මක තොරතුරු ග්‍රාහකයන්ට බෙදා හැරීමට සේවය කරණු වස් නීතිය මගින් නියම කරන පරිදි තරඟකාරී ප්‍රසිද්ධ තේරීම් ක්‍රමයකට අනුව නිකුත් කළ යුතුය. (The provision of a radio or television broadcasting service shall be subject to having a licence issued by the Broadcasting Commission, which shall be granted through a competitive public selection process as defined by law which serves, among other things, to foster diversity in broadcasting and to promote the dissemination of quality content to viewers and listeners.)
  • ප්‍රචාරණ බලපත්‍රයේ කොන්දේසියක් ලෙස සියලු විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මාධ්‍ය ප්‍රවෘත්ති සහ කාලීන තොරතුරු ඇතුලත් වැඩසටහන් අපක්ෂපාතී හා සාධාරණ ලෙස ඉදිරිපත් කළයුතුය. (Broadcasters shall, as a condition of their licences, be required to present the news and current affairs programming overall in a balanced and impartial manner.)

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්‍රඩුක්‍රමයක පැවැත්ම මූලික වශයෙන්ම රඳා පවතින්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාවේ සරුබව හා විශ්වාසදායක බව මතය. එම කතිකාව සාර්ථක වීමට මහජනතාවට ලැබෙන තොරතුරු වල නිරවද්‍යතාවය සහ ගුණාත්මක විශිෂ්ටත්වය ඉතා වැදගත්ය. ලාභය ඉපැයීම පදනම් කරගත් පෞද්ගලික වාණිජ මාධ්‍ය බෙහෙවින් කැමැත්ත දක්වන්නේ වැඩිම ග්‍රාහකයන් පිරිසක් ග්‍රහණය කරගැනීමට හැකි ජනප්‍රිය ගණයේ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමටය. ග්‍රාහකයන් වැඩිප්‍රමාණයක් අල්ලා ගැනීමට හැකිවන පමණට ප්‍රචාරයට ලැබෙන වෙළඳ දැන්වීම් ප්‍රමාණයද වැඩිය. මේ නිසා හුදෙක් පෞද්ගලික වාණිජ විද්‍යුත් මාධ්‍ය මගින් පමණක් ම පරිපූර්ණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාවක් පවත්වාගෙන යාම උගහටය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාවට අවශ්‍ය එහෙත් බහුජනතාව අතර තත්කාලීනව ජනප්‍රිය නොවන වැදගත් දෘෂ්ටිකෝණ හා කරුනු කාරණා කොතෙකුත් පවතී. මහජන පරිමණ්ඩලය පුලුල් කරමින් ඒවාට අබිමුඛ වීමට රටවැසියන්ට අවස්ථාවක් ලබා දීමකින් තොරව සමාජයකට මුහුණ දීමට සිදුවන විවිධ අභියෝග වලට මුහුණ දීම සම්බන්ධ ඵලදායක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාවකට අවශ්‍ය ඥානය උද්දීපනය කළ නොහැකිය. හැරත්  හුදෙක් වාණිජ විද්‍යුත් මාධ්‍ය මත පමණක් රඳා සිටීම නොයෙකුත් සුවිශේෂ ප්‍රජා කොටස්, වයස් කණ්ඩායම් සහ සුවිශේෂ කරුණු වටා සංවිධානය වන ප්‍රජා හා දේශපාලන කණ්ඩායම් විසින් මතු කිරීමට උත්සාහ කරන වැදගත් විෂය කරුණු පිළිබඳ සමාජ අවබෝධයක් ඇතිවන කතිකා බිහිකිරීම උගහටය. එහි ප්‍රතිඵලය විය හැක්කේ එවැනි ජන කණ්ඩායම් සහ ඔවුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාවෙන් බැහැර වීමයි. ඒ නිසා වාණිජ විද්‍යුත් මාධ්‍ය වලට ඌණපූරණයක් මෙන්ම ගුණාත්මකව අභියෝගයක් විය හැකි විශිෂ්ටත්වය අතින් ඉහළ වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කිරීම අරමුණ කරගත් ස්වාධීන පොදසේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනයක් පිහිටුවීම සහ ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් අරමුදුල් සැපයීම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින්ම නිර්දිෂ්ට කිරීම අත්‍යවශ්‍යය වේ.

පෘතුගාලයේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව එහි 38 වෙනි ජෙදයේ අවසාන වගන්ති තුනෙන් එවැනි මහජන සේවා විද්‍යුත්මාධ්‍යක අවශ්‍යතාවය පැහැදිලිව නිර්දිෂ්ට කර තිබේ. එම ජේදයේ පස්වැනි, හයවැනි සහ හත්වෙනි වගන්ති වලින් කියවෙන පරිදි මහජන සේවා ගුවන්විදුලි හා රූපවාහිනී ආයතනයක පැවැත්ම සහ ක්‍රියාකාරීත්වය රාජ්‍ය විසින් සුරක්ෂිත කළ යුතුය. මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආණ්ඩුවෙන් සහ ආණ්ඩු කරවන අයගෙන් ස්වාධිනව කටයුතු කිරීමට හැකිවන ලෙස පිහිටවිය යුතු බවද පෘතුගාල ව්‍යවස්තාවේ වෙසෙසින් සඳහන් වේ.

මගේ යෝජනාවේ තුන්වැනි අංගය ලෙස එම අවශ්‍යතාවය කෙටුම්පත් කර ඇත්තේ මෙසේය.

මහජන සේවා විද්‍යුත්  මාධ්‍ය (Public Broadcasting Service):

  1. ශ්‍රී ලාංකිකයන් පරිපූර්ණව දැනුවත් කිරීම, ගුණාත්මක රස වින්දනයක් හා අධ්‍යාපනයක් සැපයීම සඳහා ස්වාධීන ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී සේවා පවත්වාගෙන යාම පිණිස  සහ ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය (Public Service Broadcasting) ආයතනය නමින් ආයතනයක් පිහිටුවනු ලැබේ. (There is hereby created the Sri Lanka Public Broadcasting Service (SLPBS) which shall provide a public radio and television service to inform, entertain and educate Sri Lankans.)
  • ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනය ආණ්ඩුවෙන්,මහජන අධිකාරී වලින්, නිලධාරීන්ගෙන්, දේශපාලන පක්ෂ සහ ක්‍රියාධරයන්ගෙන් ස්වාධීන වූ ආයතනයක් වන අතර එමආයතනයේ ස්වාධීනත්වය තහවුරු කෙරෙන අන්දමින් පත් කරනු ලබන මණ්ඩලයක් මගින් පාලනය කරනු ලබයි. (SLPBS shall be independent from the government, public authorities, officials, and political parties and actors, and shall be governed by a board which is appointed in a manner that ensures the SLPBS’ independence.)
  • ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනය මගින් ඉදිරිපත් කරන වැඩසටහන්වල අන්තර්ගතය විශිෂ්ටත්වයෙන්, ගුණාත්මක බවින් සහ අපක්ෂපාතීත්වයෙන් ඉහළ විය යුතු අතර සමස්ත මහජනතාවටත් සහ මහජනතාවගේ අවශ්‍යතාවලට සමස්තයක් ලෙසත් ඒ මගින් සේවය සැලසිය යුතුය. (The content offered by SLPBS shall serve the public as a whole and the overall public interest, and it should be distinctive, high quality and impartial.)
    •  
  • හුදෙක් අසන්නන් ගේ ප්‍රමාණය වැඩි කරගන්නවා වෙනුවට ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනය සියලු අසන්නන්ට, ප්‍රජා සමූහයන්ට සහ වයස් කණ්ඩායම් වලට සේවය කළ යුතුය.  ඒ අනුව හැමකෙනෙකුටම තමන්ට වැදගත් යැයි සැලකෙන විෂය ක්ෂේත්‍රවලට අදාළ වැදගත් කරුණු ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනය විසින් සම්පාදනය කරනු ලබන වැඩසටහන් ඔස්සේ ආමණ්ත්‍රණය කරවා ගැනීමටත් ඒ හා අදාළ පර්යාලෝක සහ අදහස් විකාශනයටත් අවස්ථාව සැලසිය යුතුය. (SLPBS shall serve all audiences, communities and demographic groups across the country rather than merely seek to maximise audience share, so that everyone can have issues of importance to them addressed via SLPBS and have their perspectives and views aired.)
  • මෙහි නිර්ණය කර ඇති කාර්යභාරය ඉටු කිරීමට ප්‍රමාණවත් මහජන අරමුදල් ශ්‍රී ලංකා මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනයට ලැබිය යුතුය.  (SLPBS shall benefit from adequate public funding to enable it to carry out its mission as defined here.)

වාණිජ විද්‍යුත් මාධ්‍ය වලට අතිරේකව මහජන අරමුදලින් පවත්වාගෙන යන ස්වාධීන මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතන පරිණත ප්‍රජාතනත්‍රවාදී රටවල පවතී. බොහෝ යුරෝපීය රටවලද ජපානය, ඔස්ට්‍රෙලියාව හා නවසීලන්තය වැනි රටවලද මහජන සේවා විද්‍යුත්මාධ්‍ය ආයතනය සලකන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කතිකාව සාධාරණව පවත්වාගෙන යාමට අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් ලෙසයි. එම ආයතනයේ සංලේඛ්‍ය නිදහස (editorial independence) සහතික කරන ආකාරයේ ස්වාධීන පාලන ව්‍යුහයක් යටතේ පවත්වාගෙන යන එම ආයතනයට ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් මහජන අරමුදල්ද සැපයීම රජයේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීමකි.  

වැඩසටහන් වල විශිෂ්ටත්වය (Distinctiveness) මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතනයේ වගකීමක් ලෙස ව්‍යවස්ථාව මගින්ම නිර්දිෂ්ට කර තිබීම එම ආයතනය විසින් සැපයිය යුතු සේවයේ ගුණාත්මක බව පිළිබඳ වැදගත් ව්‍යවස්ථාමය නිර්නායකයකි. බොහෝ දියුණු ප්‍රජාතනත්‍රවාදී රටවල ස්වාධීන මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ආයතන ප්‍රචාරය කරන වැඩසටහන්වල ඉහළ විශිෂ්ටත්වය එම රටවල අනෙකුත් විද්‍යුත් මාධ්‍ය සේවාවලට මෙන්ම ග්‍රාහකයන්ටද හොඳ වැඩ සටහනක් නිර්ණය කෙරෙන මිණුමක් වෙයි. ඒ හැර ආයතනයෙන් බැහැර ස්වාධීන වැඩසටහන් නිෂ්පාදකයන්ගේ නිෂ්පාදන වලට පහසුකම් සැපයීම සහ ඒවා විකාශනය කිරීමට සැලැස්වීමද සහභාගිත්වය සහ බහුවිධත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිණිස මහජන සේවා විද්‍යුත් මාධ්‍යයකට කළ හැකි දෙයකි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය අරමුදල් විකාශන බලපත්‍ර නිකුත් කිරීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් සැපයීමට විදයුත් මාධ්‍ය නියාමන ආයතනයට කළ හැකිය.

ලංකාවේ ආණ්‍ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සම්පාදන කතිකාව, හුදෙක් අපට අවශ්‍ය වන්නේ ජනාධිපති ප්‍රමුඛ කරගත් පාලන ක්‍රමයක්ද අගමැති හා කැබිනට් ම්ණ්ඩලය ප්‍රමුඛ කරගත් පාලන ක්‍රමයක්ද යන සම්‍ප්‍රදායික දෘෂ්ටියෙන් ගලවා ගෙන ආණ්‍රඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කරන ජන සමාජය කෙබඳු එකක් විය යුතුද යන වැදගත් කාරණය මුල් කරගෙන මෙහයවිය  යුතුය. ඒ අනුව ජන සමාජයක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ඵලදායක ලෙස තහවුරු කිරීමට අතය්‍යවශ්‍ය සාධකයක් වන ස්වාධීන, බහුවිධ හා විචක්ෂණ ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් බිහි කිරීමේ අවශ්‍යතාවය නොසලකා දියුණු නූතන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පිළිබඳ දැනුවත් කතිකාවක් කළ නොහැකිය.

විජයානන්ද ජයවීර

06 පෙබරවාරි 2021

මානව අයිතිවාසිකම් වලට එරෙහිව ජාතික ආරක්ෂාව ඇටවීම!

නූතන සමාජ කතිකාව තුළ නොයෙක්විට සාකච්ඡාවට ලක්වන අදහස් අතරින් මානව අයිතිවාසිකම් යනු සමාජ ප්‍රගතිය පිළිබඳ අතිශයින් වැදගත් සමාජ දර්ශකයකි. එහෙත් ඒ පිළිබඳ ඇති ඇතැම් දුර්මත කණගාටුදායක ලෙස නොමග ගිය ඒවා බව මානව අයිතිවාසිකම් වලට එරෙහිව ජාතික ආරක්ෂාව පිහිටුවීමට තැත් කරන ඇතැම් ප්‍රයත්නයන්ගෙන් පෙනී යයි. නව ලිබරල්වාදී ආර්ථික චින්තනය විසින් ඔජ වඩවන මමංකාර ධනවත්කම වැදගත්ම ජීවන ඉලක්කය ලෙස සලකන හා එහි ඵලයක් ලෙස සමාජ විෂමතාවය නොකඩවා උග්‍රවන සන්දර්භයක් තුළ සහානුකම්පිත සදාචාරයක් මත පිහිටා අපේ ක්‍රියාකාරකම් යළි සකසා ගැනීමේ අරමුණ පශ්චාත් නූතන සාපේක්ෂවාදී ගොහොරුවේ ගිල්ලවා විනාශ කර දැමීමට තැත්කරන මෙවන් සමයක මිනිස් අත්බවයේ වටිනාකම හා අභිමානය සුරැකීම පිළිබඳ අපට ඇති සාමූහික වගකීමේ අනුල්ලංඝනීය අන්‍යෝන්‍ය ගිවිසුමක් ලෙස මානව අයිතිවාසිකම් අපට වැදගත් සදාචාරීය සැඳහුමක් සපයයි.

පෘථුල වශයෙන් බැලූවිට මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ අදහස බටහිර පුනරුදය නිසා ඇතිවූවක් බවත් ඒ නිසාම එය බටහිර නූතනවාදය තුළ රාමුගතවීම නොවැලැක්විය හැකි බවත් ඇතැම් විචාරකයෝ අදහස් කරති. ඉනුත් ඔබ්බට ගොස් මානව අයිතිවාසිකම් යනු හුදෙක් බටහිර යටත්විජිතවාදී ආධිපත්‍යය විද්‍යමාන වන තවත් ආකාරයක් බවත් ඒ නිසා මානව අයිතිවාසිකම් යන සංකල්පය ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුයැ’යි පවසන අයද වෙති. ඒ අය අතරෙන් බොහෝ දෙනෙක් සිය රටවල ඒකාධිපති පාලන තන්ත්‍රවල මර්දනකාරී පැවැත්ම සහ සුලුජාතීන්ට හා ස්ත්‍රීන්ට අඩුසැලකිලි දැක්වීම සාධාරණියකරණය කිරීම සඳහාද මානව අයිතිවාසිකම් බටහිර ආධිපත්‍යයේ යාන්ත්‍රණයකි යන එකී වාගාලංකාරය යොදාගනිති.

මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නූතන වැටහීම් වලින් වැඩි කොටසක් බටහිර පුනරුද චින්තනයෙන් හැඩගැසුණු බව ඇත්තකි. මානව අයිතවාසිකම් පමණක් නොව නූතන දේශපාලන කතිකාවට විෂය වන නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සර්වජන ඡන්දය හා නිදහස් මැතිවරණ, ස්වාධීන යුක්ති වීනිශ්චය, නිදහස, සමානාත්මතාවය සහ මානව අභිමානය වැනි අනෙකුත් බෙහෝ සංකල්පද බටහිර පුනරුද චින්තනයේ ප්‍රතිඵල වෙති. ඒ අනුව හුදෙක් බටහිරවීම නිසා එකී සංකල්ප භාවිතා නොකළයුතුයැ’යි කීම එම සංකල්ප මගින් අදහස් වන වටිනාකම් හා සදාචාරය සියලු සමාජ සංස්කෘතික පසුබිම් වලට අදාළ වන ආකාරයට යොදා ගැනීම අවහිර කිරීමකි. වඩා වැදගත් කාර්ය වන්නේ මානව අයිතිවාසිකම් බටහිර අධිපතිවාදී විලංගු වලින් ගලවාගෙන සියලු සමාජ සංස්කෘතික පසුබිම් තුළ මානව ප්‍රගතියේ පිළිගත් ගතික දර්ශක ලෙස ප්‍රථිස්තාපනය කර ගැනීමයි.

බටහිර ආභාසයෙන් බිහිවූවක් ලෙස සලකා මානව හිමිකම් නොසලකා හැරීමට එරෙහිවන තවත් වැදගත් හේතුවක් තිබේ. එනම් මානව හිමිකම් යනු මුලුමනින්ම බටහිරට ආවේනික වූ සංකල්පයකි යන්න නිවැරදි නොවීමයි. සියලුම ප්‍රධාන ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ මානව හිමිකම් පිළිබඳ අදහස තිබුණි. විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය පිළියෙළ කිරීමට ප්‍රවේශයක් ලෙස 1947දී යුනෙස්කෝව විසින් පවත්වන ලද සමීක්ෂණයට දායක වූ ඉන්දියානු සමාජ විද්‍යාඥයෙකු වූ එස්.වී. පුන්ටාම්බෙකාර් මිනිස් නිදහස දස ආකාරයක සද්ගුණයන් ලෙස බෞද්ධ හා හින්දු දර්ශන වල මැනවින් සංගෘහිතව ඇති බව සමීක්ෂණ කමිටුවට එවු සිය පිළිතුරෙන් පෙන්වා දුන්නේය. ඒ අනුව, ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් අත්මිදීමේ නිදහස (අහිංසා), මූලික අවශ්‍යතාවයන් සපුරා ගැනීමේ නිදහස (අස්ථෙය), සූරාකෑමට ලක් නොවීමේ නිදහස (අපරිග්‍රහ), නිගරුවට පාත්‍ර නොවීමේ නිදහස (අව්‍යාභිචාර), අකල් මරණයෙන් හා අනාරෝග්‍යෙයන් වැලැකී සිටීමේ නිදහස (අර්මිථාත්ව සහ ආරොග්‍ය) පංච වාර්ගික සමාජයීය නිදහස වශයෙන් සැලකෙන අතර නොරිස්සීමට භාජනය නොවීමේ නිදහස(අක්‍රොධ), දයාව හා සහෝදරත්වය පැතීමේ නිදහස (භූතදයා සහ අද්‍රොහ), දැනුම වැඩිදියුණු කරගැනීමේ නිදහස (ඥාණ, විද්‍යා), සිතීමේ සහ හෘදසාක්ෂියට අනුව කටයුතු කිරීමේ නිදහස (සත්‍ය සහ සුනර්ථ) සහ ඉච්ඡාභංගයෙන් හා බියෙන් තොරව ජීවත්වීමේ නිදහස (ප්‍රවර්ති, අභය, ධිත්‍රි) මිනිසුන්ට නිසගින් උරුම අයිතීන් ලෙස සැලකෙයි . (Puntambekar, S.V. – Hindu Concept of Human Rights in Human Rights Comments and Interpretations; A symposium edited by UNESCO, p 197 – Allan Vintage – London and New York – 1948 )

“මේ වනාහී එකිනෙකට වෙනස්ව පවුරු වළලුවලින් වට වූ අසමසම ශිෂ්ටාචාර පවතින යුගයක් නොවේ” යනුවෙන් සිය පිළිතුරේ සඳහන් කළ පුන්ටාම්බෙකාර් අද්‍යතන ලෝකයේ කලාපයෙන් කලාපයට මානව අයිතිවාසිකම් වෙනස් වීමට හේතුවක් නැති බවද කියා සිටියේය. ඔහුට අනුව මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ බටහිර දෘෂ්ටියේ ඇති එකම වරද එමගින් මානව අයිතිවාසිකම් නිර්ණය කරන ආකාරය නොව එකී මානව අයිතිවාසිකම් සර්ව සාධාරණ ලෙස පිළිපැදීමට බටහිර ලෝකය අපොහොසත් වීමයි. සිය යටත් විජිතවල වැසියන්ට බටහිර රටවල් සැලකු ආකාරය අනුව මානව අයිතිවාසිකම් ආදේශ වූයේ යුරෝපීයන්ට පමණක් බව චෝදනා කළ පුන්ටාම්බෙකාර් හිට්ලර්ගේ වර්ගවාදී ක්‍රියා පිළිවෙත් සිහිපත් කරවමින් මෑත කාලයේදී නම් එම අයිතීන් යුරෝපීයන් අතරිනුත් ඇතැම් සුවිශේෂ යුරෝපීයන්ට පමණක් සීමා වූ බවත් සඳහන් කළේය.

යුනෙස්කෝ සමීක්ෂණයට සහභාගී වූ හාවඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉතිහාසය හැදෑරූ ඉන්දියානු කාන්තාවක් වූ ෂිරින් සින්නාර් බොහෝ ඉන්දියානුවන් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතවාදයට අභියෝග කිරීමේදී මානව හිමිකම් විශ්ව සාධාරණය යන මතයේ පිහිටා කටයුතු කළ බව පෙන්වා දුන්නාය. දකුණු අප්‍රිකානු යටත් විජිත පාලනය එහි වැසි ඉන්දියානු සුළු ජාතිකයන් පීඩනයට ලක් කළ විට එවකට දකුණු අප්‍රිකාවේ විසූ ගාන්ධි ක්‍රියාකාරී ලෙස එයට විරුද්ධ වූයේ මානව අයිතිවාසිකම් සියළු මිනිසුන්ට උරුමය යන මතයේ පිහිටා බව ඇය කියා සිටියාය.

මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ නිසි ආකෘතියකට ගොනුකළ ලේඛනයක් චීන සභ්‍යත්වයෙන් සොයා ගැනීම අපහසුවීම නිසා චීන ජාතිකයන් මානව අයිතිවාසිකම් පිළිනොගත් බවක් අදහස් නොවේ යයි යුනෙස්කෝ සමීක්ෂණයට පිළිතුරු සපයමින් විස්තර කළ චීන විද් වතෙකු වූ චුන්ග් ෂූ ලෝ මෙසේ පැවසීය.“මිනිස් අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය බටහිර සාකච්ඡා වු ආකාරයටම චීන ඉතිහාසයේ සාකච්ඡා වී ඇත්තේ මඳ වශයෙනි. කෙසේ වුවද මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සංකල්පය ඈත පුරාණයේ පවා චීනයේ තිරසාර ලෙස පැවැතිණි. ඒ පිළිබඳ එක් උදාහරණයක් නම් තමන් පීඩනයට ලක්කරණ පාලකයන්ට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමට රට වැසියන්ට අනුල්ලංඝනීය අයිතියක් තිබේයැයි චීන සමාජය විසින් ඉපැරණි කාලයේ සිට පිළිගැනීමයි. ක්‍රි.පූර්ව 372-289 කාලයේ ජීවත් වු චීන කොන්ෆියුසියානු දාර්ශනිකයෙකු වූ මෙන්සියුස් මෙසේ පවසා තිබේ. ‘වැදගත්කම අතින් ප්‍රථම තැන හිමිවන්නේ ජනතාවටයි. රජයට ලැබෙන්නේ ජනතාවට වඩා අඩු වැදගත් කමකි. රජයේ සෛවරීභාවයට ලැබෙන්නේ ඊටත් වඩා අඩු වැදගත් කමකි.’ ” (Shu, Lo Chung – Human Rights in Chinese Tradition Human Rights Comments and Interpretations; A symposium edited by UNESCO, p 187 – Allan Vintage – London and New York – 1948)මානව අයිතිවාසිකම් සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ මෑතකදී විමසුමට ලක් වූ වැදගත්ම කරුණ වූයේ කොපි අනාන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් වශයෙන් කටයුතු කළ සමයේ මානව අයිතිවාසිකම් පාදක සංවර්ධන එළඹුමක් බිහිකර ගැනීමට දැරූ වෑයමයි. පෙර අපර දෙදිග බලපුලුවන්කාර ජාතීන් පමණක් නොව බොහෝ සංවර්ධනය වන රටවල ඊනියා නායකයෝද එම ප්‍රයත්නය ව්‍යවර්ථ කිරීමට කටයුතු කළහ. එම ප්‍රයත්නයේ විශේෂත්වය වන්නේ රටක සංවර්ධන එළඹුමේ මූලික පදනම විය යුත්තේ මානව අයිතිවාසිකම් වල හිමිකරුවන් වන රටවැසියන්ට සිවිල්, දේශපාලන, සමාජයයීය, ආර්ථික හා සංස්කෘතික ක්ෂේත්‍රවලට අයත් එම සියලු මානව අයිතිවාසිකම් පරිපූර්ණ ලෙස භුක්ති විඳීමට කටයුතු යෙදීම රට වැසියන් විසින් තෝරාපත් කර ගන්නා හැම රජයකම මූලික සංවර්ධ ඉලක්කය විය යුතු බවයි. ඒ අනුව ආණ්ඩු කිරීමට බලාපොරොත්තුවන හැම දේශපාලන කන්ඩායමක්ම පහත දැක්වෙන එක් එක් මානව අයිතිවාසිකම පරිපූර්ණ ලෙස සාක්ෂාත් කරගැනීමට තමන් යෝජනා කරන වැඩ පිළිවෙළ කුමක්දැයි විස්තර කළ යුතුය.මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශයට අනුව මූලික මිනිස් අයිතිවාසිකම් යනු:- තම ජීවිතයට, නිදහසට හා ජීවිතාරක්ෂාවට ඇති අයිතිය, සිය අදහස් ප්‍රතාශ කිරීමට හා භාෂණයට ඇති අයිතිය – ඕනෑම මාධ්‍යයක් ඔස්සේ තොරතුරු දැනගැනීමට හා බෙදා ගැනීමට ඇති නිදහස – තමන් අභීමත මතයන් දැරීමට, සම්භාෂණයට, එක්රැස්වීමට හා සංචලනයට ඇති නිදහස – නිදහස් චින්තනයකට, හෘද සාක්ෂියට අනුව කටයුතු කිරීමට හා තමන්ට අභීමත ආගමක් විශ්වාස කිරීමට හෝ නොකිරීමට ඇති නිදහස – වද හිංසනයට, අමානුෂික හෝ ආත්ම ගෞරවය කෙලෙසනසුළු සැලකිලිවලට හා දඩුවම් වලට භාජනය නොවීමට ඇති අයිතිය – වහල්භාවයට පත්වීමෙන් තොරව වීසීමට ඇති නිදහස – නීත්‍යානුකුල නොවන ලෙස හෝ අත්තනෝමතික ලෙස අත්අඩංගුවට පත් නොවීමට ඇති අයිතිය. – සිය පුද්ගලිකත්වය, පවුල, වාසස්ථානය හා ලිපිගනුදෙනු සම්බන්ධයෙන් අන්‍යයන්ගේ අත්තනොමතික මැදිහත්වීමකින් තොරව ජීවත්වීමට ඇති අයිතිය – නීතිය ඉදිරියේ සමාන සැලකිලි සහ රැකවරණය ලැබීමේ අයිතිය – සාධාරණ හා ස්වාධීන වූ අධිකරණයක විනිශ්චයකට පමණක් පාත්‍රවීමේ අයිතිය – පරිපීඩනයෙන් මිදීම පිණිස විදේශයක අභිමත රක්ෂස්ථානයක් සොයා යෑමේ අයිතිය — නමකට හා ජාතිකත්වයකට හිමිකම් කීමේ අයිතිය- මනුෂ්‍යන්ගේ අභිමානයට හා සමානාත්මතාවයට සරිනොවන අඩුසැලකිලි දැක්වීම් වලට භාජනය නොවී සිටීමේ අයිතිය – අභිමතපරිදි ජන්දය පාවිච්චි කිරීමේ හා පොදු කටයුතු වල නිරත වීමේ නිදහස – හැකි ඉහළම මට්ටමේ මානසික හා ශාරීරික සෞඛයයකට ඇති අයිතිය- සුදුසු අධ්‍යාපනයකට ඇති අයිතිය – සාධාරණ හා යහපත් කොන්දේසි මත රැකියාවක නියැලීමට ඇති අයිතිය – ප්‍රමාණවත් ආහාර, ඇඳුම්, නිවාස පහසුකම් සහ සමාජ ආරක්ෂණය සඳහා ඇති අයිතිය – සංස්කෘතික පරිපෝෂණයට හා මනා ප්‍රවර්ධනයකට ඇති අයිතිය සහ තම අයිතිවාසිකම් හා නිදහස සාක්ෂාත් කරගත හැකි සමාජමය හා ජාත්‍යන්තර රටාවකට ඇති අයිතියයි.මේ අනුව මානව අයිතිවාසිකම් ඊනියා ජාතික ආරක්ෂාවට එරෙහිවන වන බවක් හුවා දැක්වීමට තැත්කරන මහත්වරු කළ යුත්තේ ඉහත සඳහන් මානව අයිතිවාසිකම් වලින් කිනම් අයිතිවාසිකම් ඔවුන් අදහස් කරන ජාතික ආරක්ෂාවට එරෙහි වන්නේදැයි සහේතුකව පෙන්වා දීම හෝ එසේ නොවේ නම් එකී මානව අයිතිවාසිකම් සැමටම පරිපූර්ණව භුක්තිවිඳිය හැකි සංවර්ධනයක් කරා විශ්වාසදායකව ගමන් කරන ක්‍රමවේදයක් ඉදිරිපත් කිරීමයි.

ඇමෙරිකානු මැරීන් හමුදාවේ විශ්‍රාමිකයෙකු වූ ජෙනරාල් ජේම්ස් මැතිව්ස් ටික කලක් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ කැබිනට් මන්ඩලයේ ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්‍රධානියා නොහොත් අපට අනුරූප වන අන්දමට කිව්වොත් ආරක්ෂක කටයුතුභාර ඇමතිවරයා ලෙස සේවය කළේය. වෘත්තීය සොල්දාදුවෙකු වූ ඔහු ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැරූ මතය ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් අනුදත් කුපිතකාරී මත හා නෙගැලපුණු බැවින් කල් නොයවා තනතුරෙන් සමු ගැනීමට ඔහුට සිදුවිය. ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ ට්‍රම්ප් දැරූ ආකල්ප හා ජනරාල් මැතිව්ස්ගේ මත අතර තිබූ ගැටුම් බොබ් වුඩ්වර්ඩ් ලියූ රේජ් නමැති කෘතියේ විචාරයට ලක්වෙයි. එයට අනුව ජනරාල් මැතිව්ස් හා ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් අතර ඇති වූ එක ප්‍රධාන විරසකයක් වූයේ ඔබාමා ජනාධිපතිවරයාගේ කාලයේ තහනම් කරන ලද වද හිංසනය සහිත දැඩිතර ප්‍රශ්නකිරීමේ උපක්‍රම (“enhanced interrogation techniques”) ඉරාකයේ හා ඇෆගනිස්තානයේ සටන්කරුවන් සම්බන්ධයෙන් නැවත යොදා ගැනීමට ඇමෙරිකානු හමුදා භටයයන්ට ඉඩ දිය යුතුයැයි ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් කියා සිටීමයි. එහෙත් ජනරාල් මැතිව්ස් ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ගේ ඒ අදහසට එකඟ නොවීය. ඔහු විශ්වාස කළ පරිදි ඇමෙරිකානු තරුණයන් හොඳ සොල්දාදුවන් පමණක් නොව සොල්දාදු වෘත්තිය අවසන් කොට ජන සමාජයට එක් වූ පසු ගුණ යහපත් පුරවැසියන් ලෙස ද කටයුතු කළ යුතුය. ඒ නිසා අමානුෂික වද හිංසන සඳහා සොල්දාදුවන් යොදා ගැනීම වැරදිය. වියට්නාම් යුද්ධයේදී , ලුතිනන් විලියම් කැලේ ගේ අණ පිට වියට්කොං අනුගාමිකයින්යැ’යි සැකය මත මයිලායි නමැති ගමේ අහිංසක සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කළ ඇමෙරිකානු සොල්දාදුවන්ට තිබූ පශ්චාත්තාපය සහ පසු කලෙක ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ගත කළ කාලකන්නි ජීවිතය ඇමරිකානු හමුදාව තුළ රැව් දුන් කරුණක් වී තිබුණි..

වද හිංසනය නිසැකවම හිංසකයන්ගේ අධ්‍යාත්මික පිරිහීමටත් වධකාමී මිනිසුන් බිහිකිරීමටත් හේතුවන බවත් එය රටේ සහ හමුදාවේ සදාචාරීය කීර්තියට හානිකර බවත් මැතිව්ස් විශ්වාස කළේය. ඒ අනුව ඔහු තම ජනාධිපති වරයාට මෙසේ පැවසීය. “වද හිංසනයට ඉඩ දීම කියන්නේ අපි අපිටම කර ගන්නා හානියක්. වද හිංසනයෙන් ලබාගන්න පුලුවන් තොරතුරු කෝපි කෝප්පයක් සිගරැට් එකක් දීල ලබා ගන්න පුලුවන් ක්‍රම අපිට තියෙනවා.”

ඒ ගැන කිසිවක් නොකියූ ට්‍රම්ප් නැටෝ සංවිධානයේ සමාජිකත්වය දැරීමේ වැඩක් නැති කම ගැන මැසවිලි කියන්නට පටන් ගත්තේය. ඒ නිසා ඇමෙරිකාවේ ජාතික ආරක්ෂාවට නැටෝ සංවිධානයේ සහ අන්තර්ජාතික සහයෝගිතාවයේ ඇති වැදගත් කම විස්තර කිරීමට ඉන් අනතුරුව ජනරාල් මැතිව්ස්ට සිදුවිය. කෙසේ වෙතත් ඉන් වැඩි කළක් නොගොස් ට්‍රම්ප්ගේ ආරක්ෂක ලේකම් පදවියෙන් ඉවත් වීමට ජනරාල් මැතිව්ස් තීරණය කළේය. ඉහත සිද්ධිය හුවා දැක්වීමට මා අදහස් කළේ ජාතික ආරක්ෂාව හා මානව හිමිකම් යනු අනෝන්‍ය වශයෙන් ප්‍රතිපෝෂණය විය යුතු ඒවා බව නැවත මතක් කිරීමටය. ඇත්ත වශයෙන්ම අපේ රටේ ජාතික ආරක්ෂාවට එල්ලවූ බොහෝ අභ්‍යන්තර තර්ජනවල මුල යම් යම් ජන වර්ගවලට අයත් මිනිසුන්ගේ මානව අයිතිවාසිකම් සාක්ෂාත් කරදීමට අප අපොහොසත්වීම බව පෙනීයනු ඇත.

Write a comment…

වම දකුණ පැටලීම

සටන්කාමී වෘත්තීය සමිති සංවිධාන වල කඩා වැටීම සහ කීනීසියානු ශුභසාධක රාජ්‍යයේ අවනතිය හා සමග ඇති වූ දේශපාලනික ආර්ථික හා සමාජීය වෙනස්කම් තුළ වැඩි වශයෙන් අවධාරණයට ලක් වූයේ තනි තනි පාරිභෝගිකයාගේ හුදකලාව වූ පෞද්ගලිකත්වයයි. ගෘහණියන්, යෞවනයන් වැනි සමාජ සමූහයන්ට ඉලක්ක කරමින් අලෙවි කරන පාරිභෝගික භාණ්ඩ වෙනුවට තනි තනි පාරිභෝගිකයාගේ කැමැත්තට අනුකූල ලක්ෂණ වලින් යුක්ත වූ විශේෂිත පාරිභෝගික භාණ්ඩ සැපයීම කෙරෙහි නිෂ්පාදකයන්ගේ වැඩි අවධානයක් යොමු විය.  සාමාන්‍ය කිරි කෝපි කොප්පයක් වෙනුවට මගේ ම අභිමතයට අනුව සැකසුණ සුවිශේෂ රස මුසු පෙණ සහිත අරුමෝසම් කොපි කොප්පයක් බීමට මට අද හැකියි. මගේ ම සැලැස්මකට අනුව සැකසුණු ක්‍රීඩක පාවහන් යුගලයක් ඇණවුම් කිරීමට අද මට හැකියි. මා කැමති රූපවාහිනී වැඩසටහනක් බාගෙන, එහි ඇති වෙළඳ දැන්වීම් ඉවත් කොට මා කැමති වේලාවක නැරඹීමට මට අද හැකියි. මෙසේ පුද්ගලික අවශ්‍යතා අවධාරණය කරමින් නිපදවෙන  පාරිභෝගික සැපයුමක් පිළිබඳ වඩාත් කැපී පෙනෙන උදාහරණ මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ වැඩි වැඩියෙන් දක්නට ලැබේ. එන්න එන්න ම එකිනෙක හා බද්ධ වෙමින් මතුපිටට සීමා වෙන මාධ්‍ය අවකාශය මුල්කාලීන අන්තර්ජාල ලෝලීන් බලාපොරොත්තු වූ පරිදි බහුජනයාගෙන් බහුජනයාට කෙරෙන සංනිවේදනයකට වඩා මගෙන් සමහරකට සහ සමහරකුගෙන් නැවත මට  වශයෙන් සීමා වෙමින් පවතී. වෙබ් 2 මගින් අලංකාරෝක්තියට නගනු ලැබ ෆේස්බුක් සහ යූ-ටියුබ් වැනි අඩවි අවකාශයන්ගෙන් පිළිබිඹු වන පරිදි මාධ්‍ය පරිහරණය වෙනස් තලයකට යොමු වෙමින් පවතී. ඒ මගින් බොහෝ දෙනෙකුට තමන්ගේ ම නිර්මාණ (ෆොටෝ, වීඩියෝ, රචනා ආදිය) අදහස් හා මතවාද පළ කිරීමටත් ස්ව සංදර්ශන යන්ටත් ඉඩකඩ සැලසී ඇත. මේ අයට අවශ්‍ය වන්නේ අන් අය ගැන දැන ගන්නවාටත් වඩා තමන්ගේ අදහස් උදහස් හා නිර්මාණ අන් අය විසින් දැන ගැනීමයි ( උදාහරණයක් වශයෙන් ගත් විට ඇමෙරිකානු යෞවනයන්ගෙන් 93% අන්තර්ජාලය භාවිතා කරන අතර ඉන් 39%ක්ම තමන්ගේ ම වීඩියෝ, රචනා හා චිත්‍ර‍ නිර්මාණ අන්තර් ජාලයට එක් කරති. ඒ අතර මාධ්‍ය පරිහරණය තනි තනි ව කරන හුදකලා කටයුත්තක් බවට අනුක්‍රමයෙන් පත් වෙමින් තිබේ. විශාල සිනමා ශාලා වෙනුවට හෝම් තියටර් නමින් හැදින්වෙන පද්ධති යොදා ගෙදර දී සිනමා බැලීම, සාමූහික රසවින්දනය වෙනුවට තමන්ට ම පමණක් ඇසෙන හෙඩ් ෆෝනයකින් සංගීත රසය හුදකලාව විඳ ගැනීම වැනි පුද්ගල කේන්ද්‍රීය හැසිරීම් බහුල වී ඇත. මේ හා සමානව එන්න එන්න ම ශ්‍රමිකයන්ගේ සංවිධාන ශක්තිය හා දේශපාලනික සවිඥානික වීම ගරා වැටෙමින් පවතී. නිත්‍ය සේවක සංඛ්‍යාව අවම කරමින්  සමාගම් වලට අවශ්‍ය නිෂ්පාදන ශ්‍රමය සහ සේවා මෑන්-පවර් සැපයුම්කරුවන්ගෙන්, අවුට්සෝස් කිරීම් වලින් හා කෑලි ක්‍රමයට වැඩ කරන අය වෙතින් ලබා ගැනීමට පෙලඹී ඇත. ශ්‍රමිකයන්ගේ මේ හුදකලා වීම නිදහස ලබාගැනීමක් ලෙසත් එක් එක් පාරිභෝජකයා ගේ පෞද්ගලිකත්වයට සරිලන පරිදි නිෂ්පාදනය කිරීමට හැකි වීම නිර්මාණශීලී වීමක් ලෙසත් හැදින්වීමට ඇතැම් අය තැත් කරති. මෙහි දී වඩාත් කණගාටුදායක කාරණය වන්නේ වාමාංශිකයන් යැයි හඳුන්වා ගන්නා අයට පවා දේශපාලනික, සමාජීය හා ආර්ථික ගැටලු සම්බන්ධයෙන් සාමූහික ප්‍රයත්න අවශ්‍ය වන්නේ මන්ද යන්න නිසි ලෙස පහදා දීමට නො හැකි වීමයි. ඒ නිසා සියල්ල වෙළඳපොළ මගින් තීරණය කරනු ඇත යනුවෙන් කීම ඔවුන්ට පවා පහසු දෙයක් බවට පත් වී තිබේ.

මේ තත්වය පිළිබඳ නිසි විශ්ලේෂණයක් කිරීමට තැත් නො කර පාරිභෝගික කේන්ද්‍රීය වින්දනයේ හා සංජාලගත සංනිවේදන මාධ්‍යවල රස ඵල විඳ ගන්නා ගමන් ම බියෙන් මුලාවට පත් වූ මිනිසුන්ගේ දේශීය ගෝත්‍රික මතවාදවල ඊනියා අධිරාජ්‍ය විරෝධී ස්වභාවය ගැන අමු කෙප්ප කෙලීම ගෝලීය ධනවාදයට නිසි විකල්පයක් සොයනවාට වඩා බොහෝ පහසු දෙයකි. එමෙන් ම පැරදුණු වින්දිතයන් ලෙස හිතන තාක් කල් වාමාංශිකයන්ට තමන් අදහස් වල දරිද්‍රතාවකින් පෙළෙන බව ද සැඟවිය හැකිය. නැතහොත් තමන් සතු ව තිබූ අදහස් යල්පැන ගිය ඒවා බව හිතා සිත සනසා ගත හැකියි. මේ තත්වය තුළ වාමාංශිකයන්ගේ පැවැත්ම සාධාරණීය කරණය කිරීමට නම් ප්‍රබල එක්සත් සතුරෙකු අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඒ අනුව තමන් විසින් පිළිගැනීමට සූදානම් ප්‍රමාණයට වඩා දක්ෂිණාංශය දුබල යැයි සැලකුවොත් වාමාංශිකයන්ගේ පසුබෑම සහ බියසුලු කම වඩා ලැජ්ජා සහගත ලෙස නිරාවරණය වේ. මේ නිසා දක්ෂිණාංශය පුම්බා තැබූ වාමාංශිකයෝ තම කටයුත්ත කල් තියා ම පාවා දුන්හ. ඇත්ත වශයෙන් ම සිදු වූයේ වාමාංශය පරාජයට පත් වීම නොව වාමාංශය විසින් ම තම කාර්ය භාරය අතහැර දැමීමයි. පරාජය වීම අපේ වැරැද්දක් නොවේ. ඇත්තට ම සිදු වූයේ අනෙක් පැත්තේ අය අපේ දේවල් සොරකම් කර ගැනීමයි යනුවෙන් වාමාංශිකයන් අඳෝනා නගනු ඇත.

බලය පිණිස තරඟ වදින්නෙකුට වඩා හුදෙක් සිවිල් අයිතිවාසිකම්, ස්ත්‍රී අයිතීන්, සම ලිංගික අයිතීන් සම්බන්ධයෙන් මැදිහත් වීම වින්දිතයන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නන් වශයෙන් සලකා වාමාංශිකයන්ට තවදුරටත් තම සිත් සනසා ගත හැකි දෙයකි. වින්දිතයන් වෙනුවෙන් මැදිහත් වීම වමේ දේශපාලනික නිවැරදි භාවය සම්බන්ධයෙන් හරි විය හැකි නමුත් එය සංවිධාන ගත වෘත්තීය සමිති සටන් වලින් පිළිබිඹු වූ වමේ සටන්කාමී ඉතිහාසය හා සසඳන විට සැලකිය යුතු පසුබෑමක් නොවේ ද යන්න කල්පනා කළ යුතු කරුණකි. බලය අත්පත් කර ගැනීමේ සටන් පාට වූ “කල්ලන්ට බලය”, “‍්ස්ත්‍රීන්ට බලය” වැනි යෙදුම් සහ “අපේ සම ලිංගික ආකර්ෂණය නුඹලාට අමුතු විය හැකියි නමුත් දැන් ඒකට පුරුදු වෙයල්ලා” වැනි කියුම් දැන් වමේ වාග් කෝෂයෙන් ඉවත් ව ගොස් ය.

20 දෙසැ 2021

ජනමාධ්‍යවේදයේ (journalism) එන වාස්තවිකතාවය (objectivity)අවලංගු නොවන්නේ ඇයි?

(2020 නොවැම්බර් 25 Sri Lanka College of Journalism ශිෂ්‍යයින්ට කරන ලද ඔන් ලයින් දේශනය.)

ජනමාධ්‍ය ආචාර ධර්ම ලයිස්තු කොතෙකුත් තිබේ. එහෙත් අනෙකුත් ඇතැම් වෘත්තීන් ( උදා: වෛද්‍ය, විද්‍යාඥ) වල මෙන් ආචාරධර්ම අනුව වෘත්තිය නියාමනය කරන ජන සම්මත ස්වාධීන ක්‍රමවේදයක් පැවතීම ජනමාධ්‍යවේදය සම්බන්ධයෙන් බෙහෝ විට විරලය. ඒ නිසා ජනමාධ්‍යවේදය සම්බන්ධයෙන් අඩු වශයෙන් ආයතන මට්ටමෙන් හෝ කෙරෙන ස්වයං නියාමනයක් අදාළ විය යුතු බව ඇතමුන් විශ්වාස කරති. එහෙත් සිය ආයතන තුළ වෘත්තීය වශයෙන් ස්වාධීනව සංවිධානය වීමේ ශක්තියක් නැති, ප්‍රබල වෘත්තීය සංලේඛ්‍ය නිදහසකින් තොර ජනමාධ්‍යවේදීන් සිටින රටක ස්වයං නියාමනය යනු හුදු මිරිඟුවක් පමණක් බව ඒ රටවල ඇතැම් ජනමාධ්‍ය වල දුෂ්කල්කිරියා සහ ඒ සම්බන්ධයෙන් එකී ආයතන වල ජනමාධ්‍යවේදීන් අතර ඇති නිහඬ බව දෙස බැලූ විට පෙනේ. එහෙත් ආචාර ධර්ම වල පදනම කුමක්ද යන්න පිළිබඳ සැලකිය යුතු අවබෝධයක් ඇතිකර ගැනීම ජනමාධ්‍යවෙදීන්ගේ වෘත්තීය අභිවෘදියට මෙන්ම පාඨකයන්ගේ සහ ග්‍රාහකයන්ගේ ජනමාධ්‍ය සාක්ෂරතාවයටද වැදගත්ය.

මගේ මෙ මැදිහත් වීමේ අරමුණ ජනමාධ්‍ය ආචාර ධර්ම වලට පදනම ලෙස ජනමාධ්‍යවේදයේ එන Journalistic Objectivity හෙවත් ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකත්වය යන සංක්ලපය තරමක් ගැඹුරින් සාකච්ඡාවට ලක් කිරීමයි. Objectivity හෙවත් වාස්තවිකත්වය යන්න විවිධ දෘෂ්ටිකෝණ වලින් මෙහිදී විස්තරාත්මකව සාකච්චා කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමු. එතෙක් Journalistic Objectivity හෙවත් ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකත්වය යනු වාර්තාකරණය සම්බන්ධයෙන් ජනාධ්‍යවේදීයා විසින් ගනු ලබන තීරණ හුදෙක් කරුණුමය සත්‍ය සහ විශ්වසනීය සාක්ෂි මත පදනම් වූ ඒවා මිස කිසිවෙකුගේ හෝ කිසියම් කන්ඩායමක ආත්මීය (subjective) පක්ෂග්‍රාහීත්වය මත පදන්ම වූ ඒවා නොවේ වීම යන වඩා සරල තේරුම දැනට හිතේ තබා ගනිමු. මේ මැදිහත්වීමේදී වාස්තවිකතාවයට එරෙහිව තිබෙන ඇතැම් දාර්ශනික හා ශ්‍රාස්ත්‍රාලීය විවේචන මෙන්ම දාර්ශනික මතවාද වලදී කෙසේ වෙතත් ජනමාධ්‍යවේදයේදී ඒවා වලංගු නොවන්නේ ඇයිද යන කරුණද සාකච්චා කිරීමට මම බලාපොරෙත්තු වෙමි.

ජනමාධ්‍යවේදියාගේ වෘත්තීය කල්කිරියාව ශික්ෂිත වන තරමට ජනමාධ්‍යවේදය යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ මහාර්ඝ කලාවකි. ඊට හේතු බෙහෝය. කිසියම් ස්වයංපාලනයක් පවත්වා ගැනීම පිණිස සමාජය සමාජයත් සමගම කරන සංනිවේදනයට අත්‍යවශ්‍ය වන එදිනෙදා පුවත් තොරතුරු සහ විශ්ලේෂණ සපයනු ලබන්නේ ජනමාධ්‍යවේදීන් විසිනි. එමෙන්ම ස්වදේශීය මෙන්ම ගෝලීය ප්‍රජාවක් තුළ තමන්ට හිමි වන ස්ථානය පිළිබඳ කිසියම් වැටහීමක් ඇති කරගැනීමට මහජනයාට හැකිවන්නේ කලක් තිස්සේ මාධ්‍ය හරහා ග්‍රහණය කරගනු ලබන ප්‍රවෘති, රූපරාමු හා තොරතුරු නිසාය. මාධ්‍යයේ එන නොයෙක් පුවත් මගින් අසාධාරණකම්, අහංකාරකම්, බල අරගල, ව්‍යසන, ලැදියාවන් පිළිබඳ ප්‍රශ්න මෙන්ම ඇතැම් ඉෂ්ටාර්ථ සපුරා ගැනීම්ද නිරූපණය වෙයි. පුවත්මාධ්‍ය වලින් මතුකරණ මූලික කරුණු අනුව යමින් රටවැසියන් තමන්ට බලපාන වැදගත් පංගුකාරී මෙන්ම තරඟකාරී වටිනාකම් පිළිබඳවද දැනුවත් වේ. වෘත්තීය පරිණතිය අතින් ජනමාධ්‍ය ඉහළ නම් ජන සමාජයට තම සමාජයීය ආයතන ප්‍රතිසංස්කරණය කරගනිමින් අනාගතයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව වඩා වඩා දැනුවත් කතිකා හා විවාද වල යෙදිය හැකියි. ඒ නිසා පරමාධ්‍යාෂයක් ලෙස සැලකූ විට ජනමාධ්‍යවේදය යනු අපේ කතිකාමය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ (deliberative democracy) ජීව රුධිරය විය යුතුය.

අනෙක් අතට අශික්ෂිත ජනමාධ්‍යවේදය යනු කපටි වාචාලකාරයන්ගේ හා ආධානග්‍රාහී මැරයන්ගේ නිවට කලාවකි. ඒ අර්ථයෙන් අශික්ෂිත ජනමාධ්‍යවේදය ජනප්‍රිය ස්වයං පාලනය කඩා කප්පල් කරමින් බලගතු ලැදියාවන්ට සේවය කිරීම පිණිස සිය තොරතුරු නාලිකා හසුරුවන හුදු ප්‍රචාරක මෙවලමක් බවට පත් වෙයි. අත්‍යවශ්‍ය වැදගත් සංලේඛ්‍ය (editorial) කටයුතු පිණිස භාවිතා කරනු වෙනුවට සුලභ වින්දනය සඳහා මාධ්‍ය ආයතන සිය සම්පත් නාස්ති කළ විට හෝ සදාචාර විරෝධී මාධ්‍ය හිමිකරුවන්ගේ සහ මාධ්‍යවේදීන්ගේ අතට ජනමාධ්‍ය පත්වූ විට හෝ ජනමාධ්‍යවේදය අවමානයට සහ නිවට නියාලු බවට පත් වේ.

බලගතු අය ගැන ප්‍රශ්න කිරීමට අපොහොසත් වූ විට මෙන්ම වියදම් කපා හැරීම නිසා විමර්ශන පුවත්පත් කලාවේ ගෙල සිර කරන විට දනින් වැටීමට ජනමාධ්‍යවේදයට සිදුවේ. කූටදේශප්‍රෙමය (jingoism) උද්වේගකාරීවීම (sensationalist) සහ බිය ගැන්වීම වැනි ඉතිහාසයේ ඇති සියලු බාල උපක්‍රම යොදා ගනිමින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කාර්ය නොතකා ලාභයම තකා කටයුතු කරන විට ජනමාධ්‍යවේදය පිරිහී යයි. වගකීමකින් තොරව බලය පාවිච්චි කරමින් බාල ප්‍රසිද්දිය හා මුදල් සඳහා ජනමාධ්‍යවේදීන් සිය මහජන වගකීම් අත්හරින විට ජනමාධ්‍යවේදය යනු ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී කලාවකි. පළමු ග්‍රාම්‍ය ආරංචි පත්‍රිකා පළවී සියවස් පහකට පසුවත්, සිය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වගකීමට අනුව කටයුතු කිරීම කෙසේ වෙතත්, නිවට නියාලු බවට පත් නොවී සිටීමට ජනමාධ්‍ය තවමත් අරගල කරමින් සිටී.

ජනමාධ්‍යවේදීන් යනු කුලියට ගැනීම සඳහා ඇති සැක කටයුතු ලේඛකයින් ලෙස මුලින් සැලකූ බටහිර සමාජයට, ඒකාලයේ කැලෑ පත්තරකරුවන්ද ඇතුළුව ග්‍රාම්‍ය පුවත් සොඬුන්ගේ අසමාන ප්‍රමිතීන් මත යැපීමට සිදුවිය. එහෙත් වර්තමානයේ පශ්චාත් කාර්මික සමාජය ක්‍රියාත්මක වන්නේ තොරතුරු හා සන්නිවේදනය මතයි. එහි පොදු අවකාශයේ (public sphere) ශක්තිය ජනමාධ්‍යයේ නානා විධත්වය හා ගුණාත්මකභාවය මෙන්ම මාධ්‍යවේදීන්ගේ වෘත්තීයභාවය මතද රඳා පවතී. ජාත්‍යන්තරව ගත්විට, යුද්ධ නැවැත්වීම, මානව හිමිකම් සුරැකීම, සාගත සහන සැපයීම, පාරිසරික ගිවිසුම් ඇති කරගැනීම සහ ජනවාර්ගික ගැටුම් නැවැත්වීම වැනි කටයුතු සම්බන්ධ අවශ්‍ය කරන මහජන සහයෝගය ගොඩ නැගීම කෙරෙහි ගෝලීය ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යවල ක්‍රියාකාරිත්වය සෘජුවම බලපෑම් කරයි. ඒ අනුව විශ්මය ජනක වගකීමක් දැඩි වෙළඳපල තරඟකාරිත්වයකට සහ කොටස් හිමියන්ගේ පීඩනයට මුහුණ දෙන මේ ගෝලීය ප්‍රවෘත්ති සමාගම් වලට තිබේ.

හොඳ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ස්වයං පාලනයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ ගැටළුව යනු බොහෝ දුරට ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍ය මගින් ජනතාව පරිපූර්ණව දැනුවත් කිරීම සහතික කිරීම පිළිබඳ ගැටළුවයි. මේ ගැටලුව අලුත් දෙයක් නොවේ. සිය ප්‍රවෘත්ති වල නිරවද්‍යතාව හා සාධාරණත්වය මහජනයාට ඒත්තු ගැන්වීම පිණිස මීට වසර 80 කට පමණ පෙර ඇතැම් ඇමෙරිකානු පුවත්පත් Objectivity නොහොත් වාස්තවිකතාව පිළිබඳ මූලධර්මය හඳුන්වා දුන්නේය. තත් කාලීන ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යයේ වෘත්තීය නොපනත් කම් ගැන තද බල විවේචනයක් කළ ඇමරිකානු තීරු ලිපි රචක වෝල්ටර් ලිප්මන් එකල ජනමාධ්‍යය බෝවෙන රෝගයකට ගොදුරුව ඇති බව පළ කළේය. ලිප්මාන්ගේ Public Opinion නම් කෘතිය හැරෙන විට එවැනි ප්‍රශ්න කිරීම් නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත් පත රුසියානු විප්ලවය වාර්තා කිරීමේ දී දැක්වූ ආකල්පය විවේචනය කරමින් වෝල්ටර් ලිප්මාන් Test of the News නමින් 1920දී පළ කල කෘතියේ බෙහෙවින් එයි. රටවැසියන්ගේ නිදහස හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ඇත්ත වශයෙන්ම රඳා පවතින්නේ පුවත්පත්වලින් බලාපොරොත්තුවන විශ්වාසදායක සත්‍ය තොරතුරු මත නම්, එකල අමෙරිකාවේ නිදහස හා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සැබවින්ම අනතුරට ලක්ව ඇති බව ඔහු තර්ක කළේය. තත් කාලීන පුවත්පත් යනු පළ කරන කරුණු වල නිරවද්‍යතාවය සනාථ කිරීම සඳහා දැඩි ක්‍රමවේදයක් නැති, ඉහළ වෘත්තීය පුහුණුවක් ලත් පිරිස් සහ බලාත්මක කළ හැකි වෘත්තීය ප්‍රමිතීන් නොමැති බලයෙන් ඉදිමී ගිය ආයතන වලින් පළ කරන ඒවා බව ඔහු චෝදනා කළේය. ලිප්මාන් පෙන්වාදුන් පරිදි ජනමාධ්‍යවේදය මගින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සේවය කළ හැක්කේ ලෝකය පිළිබඳ නිරවද්‍ය වාස්තවික (objective) තොරතුරු සැපයීමෙන් මිස හිතළු ප්‍රබන්ධ බිහි කිරීමෙන් හෝ මිනිසුන් “ඒකාකෘතිකයන්” (stereotypes) බවට පත්කිරීමෙන් නොවේ.

එහෙත් Objectivity හෙවත් වාස්තවිකතාව පිළිබඳ මෙම අදහස මුල සිටම බෙහෙවින් විවාදාත්මක කාරණයක් විය. 1920 ගණන්වල ටයිම් සඟරාව ආරම්භ කළ හෙන්රි ලූස් objectivity හෙවත් වාස්තකවිකතාව මිථ්‍යාවක් ලෙස බැහැර කළේය. සංකීර්ණ ලෝකයේ සිදුවන සිදුවීම් ජනමාධ්‍යවේදීන් විසින් පැහැදිලි කරනු ලැබීම හා අර්ථ නිරූපණය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය දෙයක් වන බව ඔහු කියා සිටියේය. 1960 ගණන්වලදී, අමෙරිකාවේ සම්ප්‍රදායික ආයතන විවේචනය කරමින් සිවිල් අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් සටන් කළ “විරෝධතා සංස්කෘතිය” වාස්තවික විශේෂඥයින් මෙන්ම නොබැඳුනු ජනමාධ්‍යවේදය පිළිබඳ අදහස සැක කළේය.

ගවේෂණාත්මක පුවත්පත් කලාවද වාස්තවික වාර්තාකරණය (Objective Reporting) අභියෝගයට ලක් කළ අතර අනෙක් මාධ්‍යවේදීන් ආත්මීය(subjective) “පුද්ගලික” පුවත්පත් කලාවක් ප්‍රගුණ කිරීම පිණිස සාහිත්‍යයේ ආභාෂය සෙවූහ. විසි වෙනි සිය වසේ මැද භාගයේ ශ්‍රාස්ත්‍රාලීය බුද්ධිමතුන් objectivity හෙවත් වාස්තවිකතාව යන සංකල්පය පිළිබඳ සැක පළ කිරීම ආරම්භ කළේය. දාර්ශනිකයන්, සමාජ විද්‍යාඥයින්, සමාජ ක්‍රියාකාරීන් සහ වෙනත් අයද වාස්තවිකත්වය (objectivity) සහ විද්‍යාත්මක තාර්කිකත්වයේ අධිකාරය අභියෝගයට ලක් කළහ. විද්‍යාත්මක න්‍යායේ වෙනස්වීම් හා පිළිගැනීම් සම්බන්ධයෙන් සමාජ, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික සාධක අවධාරණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ගැන කියන නව දර්ශනයක් විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීමේ තර්කණය අධ්‍යයනය කළ රුඩොල්ෆ් කාර්නාප් සහ කාල් පොපර්ගේ නායකත්වයෙන් බිහි විය. පැරණි සම්ප්‍රදාය විශ්වාස කළේ ශුද්ධ විද්‍යා, විශේෂයෙන් භෞතික විද්‍යාව නිරවද්‍ය, වාස්තවික දැනුම සහ විද්‍යාත්මක තාර්කිකත්වයට හොඳම උදාහරණයක් බවයි. මේ සම්ප්‍රදාය මගින් නිරීක්‍ෂණය හා න්‍යාය සහ ගවේශනයේ චෛතසික ක්‍රියාවලිය සහ න්‍යාය තාර්කිකව යුක්ති යුක්ත කිරීම අතර තියුණු වෙනසක් පෙන්නුම් කරන ලදී. විද්‍යාත්මක සත්‍යය යනු අනුක්‍රමෙයන් සමුච්චිත හෙවත් රාශිභූත වන එකක් වූ අතර විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීමෙහි දෘඩ නිගාමී (deductive) ව්‍යුහයක් තිබුණි. විද්‍යාව යනු ක්‍රමවේදය සහ සංකල්පය ඒකාග්‍රවීමෙන් සැදුනකි.. සියලුම විද්‍යාවන් එකම පොදු ක්‍රමවේද (පරීක්ෂණය නිරීක්ෂණය නිගමනය) සහ තර්කණ ආකෘති (forms of reasoning) භාවිතා කරයි. ඒ අනුව සංකල්පමය වශයෙන් ගත් විට, සමාජ විද්‍යා සංකල්ප හරිනම් අවසානයේ භෞතික විද්‍යා සංකල්ප මෙන් අවකරණය කළ යුතුය.

තෝමස් කුන් වැනි ඉතිහාසඥයින් සහ ඇතැම් සමාජ විද්‍යාඥයින් විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම නව ගුරුකුලය නිරීක්ෂණ හා න්‍යාය අතර තියුණු වෙනසක් තිබෙන බවක් හෝ විද්‍යාවට දෘඩ නිගාමී ව්‍යුහයක් (deductive structure) හෝ තිබෙන බවක් පිළිනොගත්තේය. ඔවුන්ට අනුව විද්‍යාව යනු අනිවාර්යයෙන්ම සමුච්චිත වන දැනුමක් නොවේ. විද්‍යාත්මක වෙනසක් සිදුවීම යනු අවශ්‍යයෙන්ම තාර්කික නොවන එක් විශ්වාස සමූහයක හෙවත් සුසමාදර්ශයක(paradigm) සිට “නව විශ්වාස සමූහයක්” හෙවත් නව සුසමාදර්ශයක් වැළඳ ගැනීම බව කුන් ගේ ප්‍රබල ලියවිලි වලින් අර්ථකථනය විය. මේ නව ගුරුකුලය ඒකාබද්ධ විද්‍යාවක් පිළිබඳ පරමාදර්ශය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර නිගමන සාධාරණීයකරණය කිරීමේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේද, විද්‍යාවේ ගවේෂණ ක්‍රියාවලියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් කළ නොහැකි බව විශ්වාස කළේය. ඔවුන් පෙන්වා දුන් පරිදි නවිද්‍යාව, තාර්කිකත්වය සහ වාස්තවිකත්වයේ ප්‍රමිතීන් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් යුගයෙන් යුගයට වෙනස්වෙමින් විකාශනය වී ඇත. මේ මතභේදය 1980 දශකය වන විට, සමාජ හා ස්වාභාවික විද්‍යා අතර ඊනියා විද්‍යා සංග්‍රාමයක් දක්වා පිරිහී ගියේය.

මානව විද්‍යාව වැනි ඇතැම් විද්‍යාවන් විසින් නොබැඳුනු ලද විමර්ශකයාගේ වාස්තවික (objective) ක්‍රම අනුගමනය කළ යුතුද? වැනි වැදගත් ප්‍රශ්නද මේ බුද්ධිමය සංග්‍රාමයේදී තදින් මතු වූවකි.

විද්‍යාත්මක තාර්කිකත්වය යනු සංස්කෘතිය හා ඉතිහාසය ඉක්මවා යන්නකි යන අදහස අභියෝගයට ලක්වීම සමාජ විද්‍යාඥයින්ගේ සිත් ගත්තේය. ඊට හේතුව, ඔවුන්ගේ න්‍යායන් ද මූලික ස්වාභාවික විද්‍යාවල එන න්‍යායන් නිශ්පන්න වන විධික්‍රම වලට අනුකූල විය යුතු බවට තිබූ යෝජනා ගැන සමාජ විද්‍යාඥයන් තුළ නොමනාපයක් තිබූ නිසයි. 1970 දශකයේ අගභාගයේදී, ප්‍රමුඛ සමාජ විද්‍යාඥයින් විසින් සමාජීය නිදානය මත දැනුමට හිමිකම් පෑම පැහැදිලි කරන දැනුම පිළිබඳ සාපේක්ෂතාවාදී සමාජ විද්‍යාවක් පිළිබඳ මතය ඉදිරිපත් කරන ලදී. හුදෙක් වාස්තවික විධික්‍රමයක් අනුගමනය කරන බැවින් විද්‍යාව විසින් ලෝකය පිළිබඳ සත්‍ය සොයාගනු ලබයි යන අදහස බටහිර උද්ධච්චකමක් ලෙස ඔවුහු ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන්ට අනුව විද්‍යාව ඇතුලු සියලු දැනුම සිද්ධාන්ත වලින් පරිපීඩීතය; නොයෙක් වටිනාකම් වල බලපෑමට ලක්ව ඇත; හැරත් ඒවා සියල්ල සමාජමය වශයෙන් ගොඩනගාගත් ඒවාය. වාස්තවිකත්වය පිළිබඳ ප්‍රමිතීන්ද ඇතුළුව හැම චින්තන ක්‍රමයක් ම වලංගු වන්නේ නිශ්චිත සන්දර්භ, ශික්ෂණ සහ යුග සම්බන්ධයෙන් පමණි. ඉතිහාසයෙන් පිටත පිහිටා ඇති “දෙවියන්ගේ ඇසක” දෘෂ්ටි කෝණයකින් බැලිය හැකි වාස්තවිකතාවක් තිබේදැයි ඇතැම් දාර්ශනිකයෝ ප්‍රශ්න කළහ. ඒ අතරින් කිසියම් සංකල්පීය පටිපාටියක් තුළ කෙනෙකුට තදින් තහවුරු කළ හැකි විශ්වාස ගැන හිලරි පුට්නම් වැනි දාර්ශනිකයන් කතා කළ අතර රිචඩ් රොර්ටි වැනි දාර්ශනිකයෝ වාස්තවික දැනුම යනු සොබාදහමේ පිළිබිඹුවක් ලෙස දකින ඒකාන්තයෙන් ශ්‍රේෂ්ට වූ සත්‍යයක් ඇතැයි විශ්වාස කරන “ප්ලේටෝවාදයකට” පහර දුන්නේය.

මේ අතර, 1960 ගණන්වල සිට විද්‍යාත්මක සංස්ථාපිතය හා පුනරුදය ගැන පැවති අදහස් පිළිබඳව සෑහීමකට පත් නොවූ බුද්ධිමය ව්‍යාපාර විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර සඳහා වාස්තවිකතාව යන්න අකුණු සන්නායකයක් බඳු විය. සමාජ විද්‍යාව පිළිබඳ ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් ගුරුකුලය පුනරුදය සහ පෘථක්ජන සංස්කෘතිය (mass culture) යන දෙකෙහිම බලපෑම හෙලා දුටුවේය. ලියොටාර්ඩ් සහ බෝඩ්රිලාර්ඩ් වැනි පශ්චාත් නූතනවාදීන් නොබැඳි සත්‍යයක් පිළිබඳ විශ්වාසය සහ මිනිස් අත්දැකීම් පිළිබඳ ඓතිහාසික විවරණ වල යෙදෙන මහා ආඛ්‍යාන (metanarratives ) වල වලංගුතාවය තරයේ ප්‍රශ්න කළහ. ඇතැම් ස්ත්‍රීවාදීන් වාස්තවිකත්වය යනු ස්ත්‍රීන් විෂයිත(objectify) කරන සහ පරිකල්පනය, දයාව සහ සංවේදනය අවතක්සේරු කරන පීතෘමූලික සමාජයකට අයත් වටිනාකමක් ලෙස විවේචනයට ලක් කළහ. වාස්තවික දැනුමක් ඇතැයි යන ප්‍රවාදය බලය අත්පත්කර ගැනීමේ ප්‍රයත්නයක් ලෙස විනිර්මාණය (deconstruct) කිරීම තුළින් වාස්තවිකත්වය හෙලා දැකීම ඇතැම් බුද්ධිමතුන්ගේ ජනප්‍රිය විනෝදාංශයක් බවට පත්විය. තර්කණය හා සාක්ෂි වල අවශ්‍යතාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය වෙනුවට විද්‍යාව පාලනය කරන්නේ කවුද? සත්‍යය, තාර්කිකත්වය සහ වාස්තවිකත්වය නිර්වචනය කරනු ලබන්නේ කවුරුන් විසින් ද වැනි දේශපාලන ප්‍රශ්න ඉස්මතුවිය. ඇකඩමියානු ශ්‍රාස්ත්‍රාලීය බුද්ධියේ හා සමාජයේ වරදට වන්දියක් ලෙස වාස්තවිකතාව යන්න රැඩිකල් බුද්ධිමතුන්ගේ බිල්ල බවට පත්විය.

1960 දශකය වන විට, වාස්තවිකත්වය පිළිබඳ ඇකඩමියානු සංශයවාදය ජනමාධ්‍යවේදය පිළිබඳ අධ්‍යයනයටද කාන්දු වී තිබිණි. ඇතැම් ජනමාධ්‍ය විශාරදයන් වාස්තවිකත්වය යනු ප්‍රමුඛ කොපරේට් මාධ්‍යවල කිළිටි ලබ්ධියක් ලෙස සැලකූහ. ඒවා මගින් අනුගමනය කළ වාස්තවික වාර්තාකරණයට තුඩු දෙන නිවාරණ නීති රීති කෝපරේට් ධනවාදයේ වටිනාකම් ශක්තිමත් කරන අතර විකල්ප අදහස් සාකච්ඡා කිරීම වළක්වන සුලු වූ බව ඔවුහු පැවසූහ. මේ මාධ්‍ය විශේෂඥයන් පමණක් නොව ඇතැම් මාධ්‍යවේදීන්ද කියා සිටියේ වාර්තාකරුවන් යනු දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් මිස මධ්‍යස්ථ නිරීක්ෂකයින් නොවන බැවින් ප්‍රවෘත්ති වාස්තවිකතාව (news objectivity) යන්න සාක්ෂාත් කළ නොහැකි දෙයක් බවයි. ඒ මන්දයත් ප්‍රවෘත්ති විකිණීම සාර්ථක කර ගැනීමට ඇති දැඩි වාණිජ පීඩනයකට ලක්ව සිටින්නන් ලෙස පමණක් නොව සිය ලොක්කන් සතුටු කිරීමට සහ ප්‍රවෘත්ති ආයතනයේ දේශපාලනික නැඹුරුවට අනුකූල වන ආකාරයට කටයුතු කිරීමට සිදුව ඇති ජනමාධ්‍යවේදීන්ගෙන් වාස්තවිකතාවයක් බලාපොරොත්තු විය නොහැකි බැවිනි.

මාධ්‍යවේදීන් කරන්නේ හුදෙක් කරුණු වාර්තා කිරීම පමණක් නොවන බව ඇතැම් විවේචකයෝ අතෝරක් නැතිව පෙන්වා දුන්හ. ඔවුන්ට අනුව මාධ්‍යවෙදීහු සිය වාර්තාවට යොදාගන්නා කරුණු, මූලාශ්‍ර සහ වාර්තාවේ “දෘෂ්ටි කෝණය” සම්බන්ධයෙන්ද තෝරා ගැනීම් සිදු කරති. පවත්වාගත හැකි නිර්නායකයක් වුවද objectivity හෙවත් වාස්තවිකතාව නිසා නිල මූලාශ්‍ර පමණක් උපුටා දැක්වීම වැනි තමන්ගේම වූ පක්ෂග්‍රාහී ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට වාර්තාකරුවන් පෙළඹෙන බැවින් ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකත්වය අනවශ්‍ය දෙයකැයි මේ විචාරකයෝ පැවසූහ. ඔවුන්ගේ එක් තර්කයක් වූයේ විවේචන වලින් තමන් ආරක්ෂා කරන බැවින් වාස්තවිකතා පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීම මාධ්‍යවේදීන් අතර ජනප්‍රිය වී ඇති බවයි.

එහෙත් තර්කානුකූලව බැලූ විට, මෙම විවේචන බොහොමයක් එල්ලය වැරදී ගිය ඒවාය. බොහෝ විවේචකයන් වාස්තවිකතාව පිළිබඳ අතිශයින් සරල හෝ වැරදි උපකල්පන ඉදිරිපත් කළහ. බොහෝ ඒවා අර්ධ සත්‍යයන් හෝ පුළුල් සාමාන්‍යකරණයන්, පක්ෂග්‍රාහී අතිශයෝක්ති හෝ නා නා දෘෂ්ටිවාද වලින් කිලිටි වූ හෝ ඒවා විය. ඒ අතර බුද්ධිමය මෝස්තරකරුවන් ලෙස ප්‍රචලිතව සිටීම නිසා ඇතැම් අයගේ විවේචන වලට අනවශ්‍ය පිළිගැනීමක් ද ලැබී තිබුණි. ඒ එසේ වුවද, මේ නොයෙකුත් ප්‍රහාරයන් විසින් වාස්තවිකතාවය පිළිබඳ සංකල්පය වසාගත් සුදුමැලියාවක් බෝවී තිබෙන බව ඇත්තකි. කලක් ඉතා විශ්වාසදායක ලෙස ආධිපත්‍යය පතුරුවාගෙන සිටි ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකතාව ඒ නිසා දැන් ඇතමුන්ට සැලකිය යුතු ගැටලුවක් බවට පත්වී තිබේ.

කෙසේ වෙතත් වාස්තවිකතාව පිළිබඳ පැවති මතය දුර්වලකිරීම මගින් ජනමාධ්‍ය පිළිබඳ පැවති කිසිදු සදාචාරාත්මක ගැටළුවක් විසඳුනේ නැත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ විවේචන කිසිවක් විසින් වගකිවයුතු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාධ්‍යයක තිබිය යුතු ප්‍රමිතීන් පිළිබඳව මඟ පෙන්වීමක් ලබා දුන්නේ කලාතුරකිනි. න්‍යායක් ලෙස වාස්තකවිකතාව “විනිර්මාණය” (deconstruct) කිරීම සම්බන්ධයෙන් ශාස්ත්‍රාලීය ඇකඩමිකයන් විශිෂ්ට වූ නමුත් මාධ්‍යවේදී ශික්ෂණයට මග පෙන්වීම සඳහා නව සම්මුතින් ගොඩනැගීමේදී ඔවුහු අවාසනාවන්ත ලෙස අසමත් වූහ. ජනමාධ්‍යවේදයේ ප්‍රායෝගික භාවිතය ඔවුන්ගේ මූලික අවධානයට යොමු නොවීය. ඒ සම්බන්ධයෙන් අසීරු ප්‍රශ්න අදටත් පවතී.

වාස්තවිකතාව බංකොලොත් නම්, එය වෙනුවට ප්‍රතිස්ථාපනය කළ යුත්තේ කුමක් ද? කිනම් භාවිතයක් මගින් හෝ පක්ෂග්‍රාහී නොවන ජනමාධ්‍යවේදයක් නඩත්තු කිරීම නොවටීද? කිසියම්ම ආකාරයක වාස්තවිකත්වයක්වත් පුවත්පත් කලාවේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වශයෙන් නොපැවතිය යුතුද? මෙම ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු අවශ්‍ය වන්නේ ජනමාධ්‍යවේදය වේගයෙන් නොමඟ යවන වෙනසකට භාජනය වෙමින් පැවතීම නිසා වාස්තවිකතාවය පරිහානියට ලක්වීම මගින් ජනමාධ්‍ය ආචාර ධර්මවල රික්තයක් ඇතිකර තිබෙන බැවිනි. හුදු අවධානය දිනා ගැනීමේ ප්‍රවෘත්ති සඳහා වෙළඳපල විසින් ඇති කරන ඉල්ලුම නිසා ප්‍රවෘත්ති ලෙස වෙස්වලා ගත් විනෝදාංග ඉදිරිපත් කිරීමට ජනමාධ්‍ය පෙළඹී තිබේ. එමගින් “තදියම් ඒකල භාෂණ” ගුවන්විදුලි සංදර්ශනවල සිට ටැබ්ලොයිඩ් වර්ගයේ රූපවාහිනී ප්‍රවෘත්ති සඟරා සංදර්ශන දක්වා මතවාදී කූටාලි පුවත් කලාවක් දිරිගන්වයි. ජනමාධ්‍යවේදීන් සිය “ආකල්ප” අනුව වාර්තාකරණය කළ යුතුය යන ජනප්‍රිය අදහස වාරණ ප්‍රමිති නොතකා පක්ෂග්‍රාහී වීමට ජනමාධ්‍යකරුවන්ට කරන ආරාධනයකි.

අපක්ෂපාතීත්වය, සමබරතාවය සහ සාක්ෂි කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම යන සම්මුති වලට ඔන් ලයින් හෙවත් අන්තර්ජාලීය ජනමාධ්‍යවේදයේද ඇත්තේ ඉතා අවදානම් අඩිතාලමක් පමණි. සාමාන්‍යයෙන් බොහෝ අන්තර්ජාලගත ජනමාධ්‍යවේදීහු ප්‍රථම පුරුෂ දෝෂාරෝපණ දේශනා වල සිට බහු මාධ්‍ය ආකෘති යොදා ගනිමින් ග්‍රාහකයන් පෙළඹවීම පිණිස ආත්මීය (subjective) ලිවීමේ ක්‍රම දිරිමත් කරන අය වෙති. ඇමරිකානු ඔන්ලයින් තීරු ලිපි රචකයෙකු වන ජෝන් කැට්ස් පවසා ඇත්තේ සංජාලගත නව ආරක සන්නිවේදනයේදී මාධ්‍යවේදීන් “වාස්තවිකතාවයේ ව්‍යාජ දෙවියා අතහැර දැමිය යුතු” බවයි. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රජා ජනමාධ්‍යවේදී ව්‍යාපාරය (movement for public journalism) නොබැඳුනු වාස්තවික විශ්ලේෂකයෙයෙකු ලෙස ජනමාධ්‍යවේදීන් ගොඩනගා ගෙන ඇති ප්‍රතිරූපය වෙනුවට ප්‍රජා සංවාදයට සාධාරණ එහෙත් සක්‍රියව දායක වන “උත්ප්‍රේරකයක්” ලෙස කටයුතු කිරීමට ජනමාධ්‍යවේදියාට ඉඩ දිය යුතුයැයි පවසයි.

කෙසේ වෙතත් ජනමාධ්‍යවේදය වාස්තවිකතාවයෙන් ඉවතට තල්ලුකර දැමීමට නොයෙක් ප්‍රයත්නයන් තිබුණද මහජනතාවගෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් වාර්තාකරුවන් සාධාරණ හා වාස්තවික ලෙස තොරතුරු සපයනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බව සමීක්ෂණවලින් පෙනී යයි. මෙහිදී පරස්පරය වන්නේ, සමහර විවේචකයෝ වාස්තවික නොවීම පිළිබඳව ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යයට වලට පහර ගසන අතරම, වාස්තවිකත්වය මිථ්‍යාවක් ලෙස බැහැර කිරීමයි.

කොතෙකුත් විවේචන තිබුණද වාස්තවිකතාවයට නොකඩවා මතුවන කුපිතකාරී පැවැත්මක් තිබේ. වාස්තවිකතාවය යනු අපට අක්‍රියව තැබිය නොහැකි ගැටලුවකි. ජනමාධ්‍යවේදයේ සදාචාරාත්මක න්‍යාය (ethical theory) කෙසේ හෝ එය ආමන්ත්‍රණය කළ යුතුය. වාස්තවිකතාව පිළිබඳ ගැටළුව ශාස්ත්‍රාලීය බුද්ධිමතුන්, මාධ්‍ය විශේෂඥයින් සහ මාධ්‍යවේදීන් අතර හුදු බුද්ධිමය විවාදයක් පමණක් නොවේ. එය බරපතල ප්‍රතිවිපාකද ගෙන එන ගැටළුවකි. මහජන අවකාශයට බලපෑම් කරන කතාඛ්‍යාන ගොඩනඟන විට ජනමාධ්‍යවේදීන්ට මඟ පෙන්විය යුත්තේ කිනම් ප්‍රතිමානයන්ද (norms) යන්න පිළිබඳ එය අභියෝගාත්මක ලෙස ඉතා ප්‍රායෝගික ප්‍රශ්න මතු කරයි.

වාස්තවිකතාවයේ සංවේදක ප්‍රවර්ග තුන

වාස්තවිකතාවය පිළිබඳ ගැටලුවට ඕනෑම විසඳුමක් ආරම්භ විය යුත්තේ භාෂාවේ හා සංස්කෘතියේ පරිණාමය තුලින් උරුම වූ වාස්තවිකතාවයේ නොයෙක් සංවේදීතා ලක්ෂණ පැහැදිලි කිරීමෙනි. “වාස්තවිකතාව” යන යෙදුමට වෙනස් නොවන සදාකාලික අර්ථයක් නොමැත. ඉතිහාසඥයෙකු වන ලොරේන් ඩෝල්ස්ටන් පැවසූ අන්දමට වාස්තවිකතාවයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම යනු පුරාවිද්‍යාඥයෙකු විසින් නටබුන් පිහිටා ඇති විවිධ ස්ථර පරීක්ෂා කරනවා මෙන් වාස්තකවිතාවයේ අර්ථයන්ද එය පිහිටුවා ඇති ස්ථරයට සාපේක්ෂව අධ්‍යයනය කළ යුතුවේ.

“වාස්තවිකතාව” (objectivity) සහ “ආත්මීයත්වය” (subjectivity) යන වචන වල නෛරුක්තික ඉතිහාසය මෙම වෙනස්වන සංවේදීතා හෙළි කරයි. මධ්‍යකාලීන යුගයේ දී, වාස්තවිකතාව සහ ආත්මීයත්වය යන්නෙන් අදහස් කළේ අද අප මෙම යෙදුම් වලින් අදහස් කරන දෙයට ප්රතිවිරුද්ධය දෙයකි. සිංහල “වාස්තවිකතාව” සඳහා යොදන objectivity නමැති ඉංග්‍රීසි නාම පදය “විරුද්ධ වීමට” හෝ “කල්තියා බාධාවක් ඇටවීම” යන තේරුම ගෙන දෙන සම්භාව්‍ය ලතින් ක්‍රියා පදයක් වන “ඔබිසෙයර්”(obicere) යන්නෙන් නිශ්පන්න වූවකි. මධ්‍යකාලීන යුගය වන විට, ලතින් නාම පදයක් වන “Objectum” යන්න යමෙකු ඉදිරියේ හෙවත් විරුද්ධ පැත්තේ දෘශ්‍යමානව තබා ඇති ඕනෑම වස්තුවක් සඳහා යොදා ගැණිනි.

කලක් ඇවෑමෙන් “to object” හෙවත් විරුද්ධ වීමට යන ඉංග්‍රීසි ක්‍රියා පදය සහ Objection හෙවත් “විරෝධය” යන නාම පදය ඉහත කී විරුද්ධ පැත්තේ යන තේරුම අත්පත් කර ගත්තේය. To object හෙවත් “විරුද්ධ වීමට” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ පුද්ගලයෙකු ඉදිරියේ යමකට විරුද්ධ වීමයි. මධ්‍යකාලීන යුරෝපීය දර්ශනයේ, Objective හෙවත් “වෛෂයික” යන්නෙන් විඥානයේ හෙවත් මනසේ ගොඩ නැගෙන දේවල් හැඳින්විනි. එහිදී Subjective හෙවත් “ආත්මීය” යනුවෙන් හැඳින් වුනේ මනසින් බැහැර පවතින සැබෑ, සහ චින්තනයට විෂය විය හැකි බාහිර වස්තූන්ය.

වාස්තවිකත්වය පිළිබඳ එම මධ්‍යකාලීන දාර්ශනික තේරුම නූතන යුගයේ මුල දක්වාම පැවතුන නමුත් දහහත්වන සියවස වන විට ආත්මීය (Subjective) සහ- වෛෂයික (Objective) යන යෙදුම් වල වෙනසෙහි වර්තමාන තේරුම කෙමෙන් මතුවෙමින් තිබුණි. එකල තර්කශ්‍රාස්ත්‍රය පිළිබඳ ලියැවූනු ලියවිලි වල ආත්මීය (මනෝවිද්‍යාත්මක) නිශ්චිතභාවයක් සහ බාහිර සාක්ෂි මත පදනම්වූ වෛෂයික නිශ්චිතභාවයක් ඇති විශ්වාසයක් අතර වෙනස හඳුනා ගැනීම ගැන ලියැවුණි. ගැලීලියෝ, ලොක් සහ ඩෙස්කාට්ස් බාහිර වස්තූන්ගේ ප්‍රාථමික, වෛෂයික ගුණාංග සහ මනසෙහි පවතින ද්විතීයික, ආත්මීය ගුණාංග අතර වෙනසක් සඳහන් කළේය. දහඅටවන සියවසේ අග භාගයේදී එම්මානුවෙල් කාන්ට් වෛෂයිකත්වය හෙවත් “වාස්තවිකතාව” ජනප්‍රිය දාර්ශනික යෙදුමක් බවට පත් කළේ මනස වෛෂයික ලෝකයක් අත්විඳින්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ ඔහුගේ උත්කර්ෂවත් විමසීම් නිසාය. දහනව වන සියවස මැද භාගය වන විට Objective“වෛෂයික” හෙවත් වාස්තවිකත්වය යනු විද්‍යාවේ හා දර්ශනයේ පොදු යෙදුමක් බවට පත් විය.

පැහැදිලිකිරීම පිණිස මෙම දේශනයේ මුඛ්‍ය වශයෙන් භාවිතා වන ජනමාධ්‍යවේදය හා සම්බන්ධ වාස්තවිකත්වයේ ස්වභාවය අප විසින් පැහැදිලි කළ යුතුය. සාමාන්‍ය භාවිතයේදී, “වාස්තවිකතාව” යන නාම පදය සහ “වෛෂයික” යන නාම විශේෂණය වෛෂයික විශ්වාසයන්, ආකල්ප සහ තීරණ වැනි මනෝවිද්‍යාත්මක සංසිද්ධීන් මෙන්ම වෛෂයික (බාහිර) වස්තූන් වැනි මනෝවිද්‍යාත්මක නොවන සංසිද්ධි සඳහාද ආදේශ කළ හැකිය. ඇතැම්විට අපි මිනිසුන්ව ද “වෛෂයික” ලෙසද හඳුන්වන්නෙමු, නමුත් මෙම භාවිතය ද්විතියිකයි – එය මෙම පුද්ගලයන්ට වෛෂයික විශ්වාසයන් ඇති බව හෝ වෛෂයික ආකල්පයක් අනුගමනය කළ හැකි යැයි කීමට සමාන වේ. (උදාහරණයක් වශයෙන් දැනුම යනු තහවුරු කළ හැකි සත්‍ය විශ්වාසයකි.)

එම නිසා, අපට වාස්තවිකතාවයේ සංවේදනයන් ප්‍රවර්ග තුනකට බෙදිය හැකිය: ඒවා නම් ඔන්ටෝලොජික් හෙවත් සත්තාවේදී (බාහිර වස්තූන්, කරුණුමය නිරවද්‍යතාව), එපිස්ටෙමික් හෝ එපිස්ටෙමොජිකල් හෙවත් ඥානවිභාගීය (විශ්වාසයන් සහ ආකල්ප) සහ procedural හෙවත් ක්‍රියා පටිපාටික (සාධාරණ තීරණ)ය. වාස්තවිකතාවය පිළිබඳ මේ සංවේදන ප්‍රවර්ග තුනටම ඒවාට විරුද්ධාර්ථයෙන් අනුරූප වන ආත්මීය ප්‍රවර්ගද පවතී. කිසියම් විශ්වාසයක්, තීරණයක් හෝ වස්තුවක් වාස්තවිකයැයි කීම යනු එය ආත්මීය නොවන බව පැවසීමයි. අනෙක් අතට ආත්මීය යැයි කීමද එම දෙය වාස්තවික නොවන බව කීමයි. දැන් අපි මේ එක් එක් වාස්තවික සංවේදක ප්‍රවර්ග මොනවාදැයි බලමු.

යම් දෙයක් අත්දැකීම් වලින් ස්වාධීනව පවතින්නේ නම් එය සත්තාවේදීයව වාස්තවික (ontologically objective) වේ. උදාහරණයක් ලෙස ගත් විට කඳු සහ රසායනික අණු වල පැවැත්ම කිසියම් සත්වයෙකුගේ subjective හෙවත් ආත්මීය අත්දැකීමක් මත රඳා පවතින්නක් නොවේ. එබැවින් එවැනි වස්තු ontologically objective හෙවත් සත්තාවේදීයව වාස්තවික වේ. අනෙක් අතට වේදනාව, කිතිකෑම, කැසීම වැනි දේවල් පවතින්නේ ඒවා කිසියම් subject එකක් හෙවත් මනුෂයෙක් හෝ සත්වයෙක් වැනි ආත්මීයත්වයක් විසින් අත්විඳිනු ලබන නිසාය. එවැනි දේවල් ontologically subjective හෙවත් සත්තාවේදීයව ආත්මික වේ. එසේම යම් දෙයක් කරුණුමය සත්‍යයක් මිස ප්‍රබන්ධයක් නොවේ නම් හෝ යථාර්ථයක් මිස ආත්මීය (subjective) දෙයක් නොවේ නම් එයද සත්තාවේදීයව වාස්තවික වන්නේ ය. එනිසා කිසියම් විශ්වාසයක් ontologically objective හෙවත් සත්තාවේදීයව වාස්තවික වන්නේ ද ඒ විශ්වාසය මගින් ස්වාධීනව පවතින වස්තුවක්, දේපළක්, පරිසිද්දියක්, නීත්‍යානුකූල විධිමත්භාවයක් හෝ තත්වයක් නිරූපණය කරන්නේ නම්ය.

අනෙක් අතට කිසියම් දෙයක් සත්තාවේදීයව ආත්මීය(ontologically subjective) වන්නේ එය නොපවතින දෙයක් නම් හෝ මායාවී දෙයක් නම් හෝ හිතෙන් මවාගත් දෙයක් පමණක් නම්ය. සත්තාවේදීයව ආත්මීය(ontologically subjective) වන දේවලට සංජානනීය මායාවන් (perceptual illusions) දෘෂ්ටි මායාවන් (hallucinations) සිහින හා භූතයන් ගැන වැනි මිත්‍යා විශ්වාස ද ඇතුළත් වේ. කිසියම් දෙයක සත්තාවේදීය ස්වබාවය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශ්නවලට නිදර්ශන වන්නේ මෙය ඇත්තටම පවතින දෙයක්ද?මේ පිලිබඳ පවතින විශ්වාසය කරුණුමය සත්‍යයකට අනුරූප වන දෙයක් ද? වැනි ප්‍රශ්නයි.

කිසියම් කෙනෙකු විසින් යමක ස්ත්තාවේදීය වාස්තවිකත්වය සැලකිල්ලට ගැනීම එම තැනැත්තාගේ සංකල්පීය රාමුව සහ එම තැනැත්තා ජීවත්වන අවධිය මත රඳා පවතී. විදයාත්මක ලෝක දැක්මකින් යුත් වර්තමාන පුද්ගලයෙකුට ජාන හා ක්‍රෝමසෝම සඳහා සත්තාවේදීය වාස්තවික පැවැත්මක් පවතින බව පිළිගත හැකි නමුත් දෙව්ලොවකින් එන සුරංගනාවන් සඳහා ඒ සමාන සත්තාවේදීය වාස්තවික පැවැත්මක් පිළිගත නොහැක.

සාමාන්‍ය බුද්ධියට අනුව ගස්වැල්, නිවාස සහ අනෙකුත් මිනිසුන් යනු ඉතා පැහැදිලිවම වාස්තවික දේවල් සම්බන්ධයෙන් දිය හැකි උදාහරණයි. ඒ සියල්ල ලෝකයේම කොටස්ය. එහෙත් අනුමාන සැමවිටම පැවතිය හැකිය. සාමාන්‍ය මැදි ප්‍රමාණයේ දේවල් වල වාස්තවිකත්වය අනුමාන කිරීමට දාර්ශනිකයෝ ඒවා මානසික සංවේදනා වල එකතුවක් ලෙස හෝ උප පරමාණුක පාටිකල්ස් ලෙස හෝ අවකරණය කිරීමට ක්‍රමයක් සොයාගෙන තිබේ. කෙනෙකුගේ ලෝක දැක්ම විසින් සාමාන්‍යයෙන් ඇතැම් වස්තුන් තවත් වස්තුන් වලට වඩා වාස්තවික ලෙස නාමකරණය කිරීමට පොළඹවයි. නූතන යුගයේ මුල්කාලයේ ජීවත් වූ විද්‍යාඥයෝ ස්කන්ධය, බර, ස්වරූපය වැනි නිශ්චිත ලෙස විද්‍යාත්මකව මිනිය හැකි දේවල් පාට සහ උණුසුම වැනි කෙනෙකුගේ සංවේදනාවලට සාපේක්ෂව වෙනස් වන දේවලට වඩා objective හෙවත් වාස්තවිකයැයි සැලකූහ.

ඕනෑම වේලාවක, සත්තාවේදීයව වාස්තවික වීම (ontologically objective) යන්න ශික්ෂණයෙන් ශික්ෂණයකට වෙනස් විය හැකිය. ඒ හැර ඇතැම් විෂයන් හා ශික්ෂණයන් සත්තාවේදීව වඩාත් වාස්තවික විය හැකි බව සැලකේ. ඊට හේතුව ඒවායේ එන දැනුම සම්බන්ධ වලංගුතාවයේ වාස්තවිකත්වය තහවුරු කිරීමේ විධික්‍රම එම විෂයේ හෝ ශික්ෂණයේම කොටසක් වන බැවිනි. නිදසුනක් ලෙස, භෞතික විද්‍යාව ස්වාභාවික ලෝකයේ භෞතික වස්තු පරීක්ෂා කිරීම වෙත යොමු වන අතර ආචාර ධර්ම ප්‍රකාශ යනු ආත්මීය හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීම හෝ වටිනාකම් හෝ පිළිබඳ විනිශ්චයන් යැයි ඇතමුන්ට කිව හැකිය. මෙම මතයට අනුව, ආචාරධාර්මික විශ්වාසයන් සත්තාවේදීය වාස්තවික කරුණුමය සත්‍යයක් වශයෙන් නොසැලෙකෙයි. එපමණක් නොව, විමර්ශනය අඛණ්ඩව සිදුවන විට, ශික්ෂණය විසින් සත්තාවේදීය වාස්තවික යැයි සලකනු ලබන දේවල් සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වෙයි. උදාහරණයක් වශයෙන් පැරණි ස්වාභාවික විද්‍යා අධ්‍යයනයේදී ප්‍රාථමික මූල ද්‍රව්‍ය වශයෙන් සලකන ලද්දේ ජලය, පෘථිවිය, වාතය සහ ගින්නයි. එහෙත් අද්‍යතන භෞතික විද්‍යාවේ එන ශක්තියේ ක්වොන්ටා, උප පරමාණුක පාටිකල්ස්, ශක්ති ක්ෂේත්‍ර (field of forces) වැනි සංකල්ප හා සැසඳු විට ඒවා අහසට පොළොව මෙනි.

එපිස්ටෙමික් හෙවත් ඥානවිභාගීය වාස්තවිකතාව (epistemic objectivity) යනු මිනිසුන්ගේ විශ්වාසයන් සහ විමර්ශන විධික්‍රමවල එන අංගයකි. ඉන්ද්‍රිය මගින් කෙරන සංජානනය (perception) මිනිසුන්ට මෙන්ම සතුන්ටද පොදු දෙයකි. එහෙත් සතුන්ට මෙන් නොව මිනිසන්ගේ සංජානනය සමග විචාර බුද්ධියද ඒකාග්‍ර වේ. එය සිදුවන්නේ අපහරණය හෙවත් උකහාගැනීම (abstraction) සහ conception හෙවත් සංකල්පනය තුලිනි. සංජානනීය මට්ටමේ දැනුම සත්වයන්ට පවා තිබෙන නමුත් සංකල්පීය මට්ටමේ දැනුම ඇති කරගත හැක්කේ මිනිසුන්ට පමණයි. සංකල්පීය මට්ටමේ දැනුම සහජයෙන් ලැබෙන දෙයක් නොව සමාජයෙන් ලැබෙන්නකි. epistemic objectivity හෙවත් එපිස්ටමික් වාස්තවිකතාව යනු මේ ක්‍රියාවලියට අවශ්‍ය ප්‍රතිමාන හා ප්‍රමිති හා සම්බන්ධ අවශ්‍යතාවයකි. සංජානන මගින් ඇතිවන විශ්වාසයක් සත්‍යවීමට නම් එය epistemically objective හෙවත් ඥානවිභාගීයව වාස්තවික විය යුතුය. මෙහිදී වාස්තවිකත්වයේ ක්‍රමවේදය සාමාන්‍ය බුද්ධිය හෝ විදයාත්මක පර්යේෂණ වලට යොදාගන්නා ක්‍රම වේදය හෝ විය හැකියි. මම වාසය කරන වීදියේ කෙලපාට ගෙයක් තිබෙනවාය යන්න ඥාන විභාගීයව වාස්තවික නොහොත් epistemically objective වන්නේ මම සහ වෙනත් අයද වෙනස් තත්වයන් යටතේ (වැස්ස, සුළඟ, දිවා, රෑ ඈ වශයෙන්) එය බොහෝ වරක් දැක තිබෙන බැවිනුයි. මීයන් තුළ ආක්‍රමණශීලී හැසිරීමට කිසියම් ජානයක් හේතුවේය යන උපකල්පනය epistemically objective හෙවත් ඥානවිභාගීයව වාස්තවික විමට නම් එය නියමිත ප්‍රමිති වලට අනුව යොදා ගත් පරීක්ෂණ ක්‍රමවෙදයක් මගින් තහවුරු විය යුතුය. ඥානවිභාගීය වාස්තවිකතාව epistemic objectivity මගින් Objective සහ Subjective හෙවත් වාස්තවිකතාවය සහ ආත්මීයතාවය අතර ඇති වෙනස යථාර්ථය සහ පෙනුම අතර ඇති වෙනසක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. මේ පරස්පරය එපිස්ටෙමික් හෙවත් ඥනවිභාගීය වාස්තවිකතාව විසින් පෙන්වා දෙන්නේ දී ඇති සාක්ෂි මත හොදින් තහවුරු වන විශ්වාස සහ එසේ තහවුරු නොවන විශ්වාස වශයෙනි. ඥානවිභාගීය වාස්තවිකතාව තහවුරු කිරීමට යොදාගන්නා ක්‍රමවේද වරදිනසුලු (fallible) මෙන්ම ඒකාන්ත (absolute) හෙවත් නිරපේක්ෂ යන දෙවිදියටම පැවතිය හැකිය. යොදා ගන්නා පර්යේෂණ ක්‍රමවේදය වරදින සුලු විය හැක්කේ එම ක්‍රමවේදයේ ප්‍රමිති මගින් සත්‍ය සහතික කල නොහැකි වුවත් කිසියම් දුරකට නිරවද්‍ය විය හැකි විශ්වාසයක් ඇති කරවිය හැකිනම්ය. මෙහිදී ඒ විශ්වාසය ඥානවිභාගීය වශයෙන් වාස්තකවිය හැකි වුවද සදොස් එකක් විය හැකිය.

ඥානවිභාගීය වාස්තවිකත්වයට අදාල ක්‍රමවේදය ඒකාන්ත (absolute) වන්නේ එමගින් නිශ්චිතවම දැනගතහැකි සත්‍යය විශ්වාසයක් කරා අප යොමු විය හැකි බව එම ක්‍රමවේදයේ යෝජකයින්ට තහවුරු කළ හැකිවේ නම්ය. වරදිනසුලු සහ ඒකාන්ත යන ඥානවිභාගීය වාස්තවික ක්‍රම දෙකේම යෝජකයන් ඒවා නිවරදි ක්‍රම වශයෙන් හඳුන්වා ගැනීමට කැමැති නමුත් ඒවා මගින් සාක්ෂාත් කරගත හැක්කේ මොනවාද යන්න සම්බන්ධයෙන් දෙවර්ගය එකිනෙකට වෙනස්ය.

Procedural objectivity හෙවත් ක්‍රියාපටිපාටි වාස්තවිකතාව නීතිය, රජය සහ ආයතනික පරිපාලනය වැනි එදිනෙදා මහජන ක්ෂේත්‍රවල සාධාරණ හා යුක්ති යුක්ත තීරණ ගැනීමේ නිර්ණායක සම්බන්ධව කටයුතු කරයි. මෙහිදී අරමුණ වන්නේ ඒවා නිවැරදි තීරණ වශයෙන් න්‍යායාත්මකව අවබෝධ කර ගැනීමනොවේ. හේතුවාදීව තීරණ යුක්තියුක්ත කිරීමේ එක ප්‍රයෝජනයක් වන්නේ නිවැරදි ක්‍රියාවලට මග පෙන්වන නිගමනවලට අපට එළඹීමට හැකිවීමයි. නොවැදගත් දේවල හා පක්ෂග්‍රාහීත්වයේ බලපෑම අඩු කරන අදාළ නිර්ණායක ගණනාවක් තෘප්තිමත් කරන්නේ නම් තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාපටිපාටිය වාස්තවික වේ. Objective decisions හෙවත් වාස්තවික තීරණ ගන්නන්ට අදාළ ගැටලුවේ කරුණු පිළිබඳව දැඩි අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. තීරණයෙන් පීඩාවට පත් පාර්ශ්වයන් සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් අපක්ෂපාතීව කටයුතු කළ යුතුය. එසේම ඔවුන්ගේ තරඟකාරී අයිතිවාසිකම්, පිළිපැදිය යුතු මූලධර්ම සහ ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග නිසා ඇති විය හැකි ප්‍රතිවිපාක කිරා මැන බැලිය යුතුය.

මෙහිදී මූලික පියවර වන්නේ මෙම සාධක ඇගයීම සඳහා Objective criteria හෙවත් වාස්තවික නිර්ණායක ස්ථාපිත කිරීමයි. නිදසුනක් වශයෙන්, විශ්ව විද්‍යාලයක පාඨමාලාවකට සිසුන් ඇතුළත් කිරීමේ නිර්ණායක අතීත අධ්‍යයන වාර්තා, බාහිර නිර්දේශ සහ පළ කර ඇතිප්‍ර කාශන සිට ප්‍රජා සේවා සහ සමාජ කුසලතා දක්වා විහිදිය හැකිය. එවැනි නිර්ණායක Objective නොහොත් වාස්තවික වන්නේ ඒවා කෙසේ හෝ “යථාර්ථයට අනුරූප වන” නිසා නොව, පාඨමාලාවේ අරමුණු වලට අදාළ වන අතර බඳවා ගැනීම පිළිබඳ සාධාරණත්වයේ සංකල්පවලට අනුකූල වන බැවිනි. කාර්ය පටිපාටික වාස්තවිකත්වයේ මුඛ්‍ය අරමුණ වන්නේ සාධාරණත්වය සහ පරමාර්ථය සාක්ෂාත් කරගැනීම මිස විද්‍යාත්මක සොයා ගැනීමක් හෝ පාරභෞතික සත්‍යයක් තහවුරු කිරීම නොවේ. යමෙකු සමතුලිත, බහුත්වවාදී සමාජයක ජීවත් වන්නේ නම්, රැකියා අයදුම්කරුවෙකු ජාතිය හෝ ආගමික විශ්වාසයන් මත පදනම්ව ඇගයීමට ලක් කරන නිර්ණායකයන් ආත්මීය හා අසාධාරණ යැයි විනිශ්චය කරනු ලැබේ. තීරණ ගැනීමේදී “වාස්තවිකතාව” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සත්‍ය වශයෙන්ම පදනම් වූ සහ සදාචාරාත්මක හා දේශපාලන වටිනාකම් පිළිබිඹු කරන එකඟ වූ නිර්ණායක අනුගමනය කිරීමයි.

කෙසේ වෙතත් අපට සංකල්පමය වශයෙන් වාස්තවික සංවේදක තුන වෙන්කර හඳුනාගත හැකි වුවද – ඔන්ටෝලොජික් හෙවත් සත්තාවේදීය, එපිස්ටෙමික් හෙවත් ඥානවිභාගීය සහ ප්‍රොසීඩියරල් හෙවත් කාර්ය පටිපාටික වාස්තවිකතාව – යන ප්‍රවර්ග තුනම සමීපව සහසම්බන්ධ වේ.

වාස්තවිකතාවයේ මේ ප්‍රවර්ග තුනෙන් කවර එකක් හෝ කිසියම් සන්දර්භයක් තුළ ආධිපත්‍යය දරන්නේ අදාළ අරමුණ හුදෙක් න්‍යායාත්මකද, ප්‍රායෝගිකද යන්න මතය. එය තීරණය වන්නේ යමෙකුගේ අවශ්‍යතාවය කිසියම් කරුණක් ගැන මාර්ගෝපදේශක නිගමන ලබා ගැනීමද නැතහොත් ස්වාභාවික සංසිද්ධියක පිළිබඳ න්‍යායාත්මක අවබෝධයක් ලබා ගැනීමද යන්න මතයි. විවිධ වර්ගයේ උප පරමාණුක අංශුවල යථාස්වභාවය ගැන තර්ක කරන විට සත්තාවේදී හෙවත් ඔන්ටෝලොජික් වාස්තවිකතාව ආධිපත්‍යය දරයි. කාර්ය පටිපාටික වාස්තවිකතාව ප්‍රායෝගික තීරණ වලදී ප්‍රමුඛ වේ. එපිස්ටෙමික් වාස්තවිකතාව න්‍යායාත්මක හා ප්‍රායෝගික යන දෙඅංශයෙන්ම විමසීම් කරන්නන්ට සහාය විය හැකි ඔන්ටෝලොජික් සහ කාර්ය පටිපාටික වාස්තවිකතාව අතර පවතින භූමි ප්‍රදේශය අරක් ගනී. ඉහතකී වාස්තවිකතා ප්‍රවර්ග තුන විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ ඒවා භාවිතයේ පවතින ප්‍රයෝජනවත් ආම්පන්න බවයි. ඒ අනුව ප්‍රායෝගික වශයෙන් ජනමාධ්‍යවේදීන්ට ආචාරධාර්මිකව කටයුතු කිරීමට ඉඩ සලසන ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකත්වය හුදෙක් දාර්ශනික මතවාද මගින් වාස්තවිකත්වය සැක කිරීම නිසා අවලංගු නොවන බව පැහැදිලිය.

ෆැක්ට්ස්(facts) හෙවත් කරුණුමය සත්‍ය, කාර්යපටිපාටි සහ අපක්ෂපාතීත්වය අවධාරණය කරන ජනමාධ්‍යවේදී වාස්තවිකතාවයේ (journalistic objectivity) මූලික සිද්ධාන්තය වාස්තවිකත්වය පිළිබඳ ඉහතකී සත්තාවේදී, ඥානවිභාගීය හා කාර්යපටිපාටිමය යන සංවේදක තුනේම මුහුන් වීමකි. සාම්ප්‍රදායික පුවත්පත් කලාවේ වාස්තවිකතාවයට අනුකූලව, වාර්තාවක් කරුණු හෝ සිදුවීම් පිළිබඳ නිවැරදි හා විශ්වාසවන්ත විස්තරයකින් යුක්ත නම් ඒවා Ontologically objective හෙවත් සත්තාවේදීව වාස්තවික වේ. ජනමාධ්‍යවේදයේ ඔන්ටොලොජිකල් වාස්තවිකතාවයට “පවතින ආකාරයට ” නොහොත් ඇති තතු ඒ අයුරින්ම (ඇත්ත අති සැටියෙන්) පැවසීම ඇතුළත් වේ. ජනමාධ්‍ය වාර්තාවක් එපිස්ටමලොජිකලි හෙවත් ඥානවිභාගීය වශයෙන් වාස්තවික වන්නේ නිරවද්‍යතාවය පිළිබඳ වෘත්තීය වාර්තාකරණ ක්‍රම සහ ප්‍රමිතීන් අනුගමනය කරයි නම්ය. ජනමාධ්‍ය වාර්තාකරණය කාර්යපටිපාටිමය වශයෙන් වාස්තවික වීමට නම් වාර්තාවට අඩංගුවන තෙරතුරු එහි මූලාශ්‍රවලට සහ එකිනෙකට වෙනස් දෘෂ්ටිකෝන වලට සාධාරණයක් ඉටුවන සේ ඉදිරිපත් කළ යුතුය. පරමාදර්ශී ලෙස වාස්තවිකයැයි සැලකෙන ජනමාධ්‍ය වාර්තාවක වාස්තවිකතාවයේ ඉහත කී ආකාර තුනම නිරූපනය වෙයි. ජනමාධ්‍යයේ “සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාව” හෙවත් traditional objectivity යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ විසිවන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඇමරිකානු පුවත්පත් කලාවේ මුල්බැස ගැනීමට පටන් ගත් ජනමාධ්‍ය වාස්තවිකතාවයේ මුල් සංකල්පයයි. සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයේ මුඛ්‍යාදර්ශය වූයේ පුවත්පත් වාර්තාකරුවන් සෘජු, අපක්ෂපාතී තොරතුරු සැපයිය යුතුය යන්නයි. එය සාධාරණීකරණය කරන ලද්දේ ඒ අනුව පුවත්පත් මගින් කරන තොරතුරු දැනුම් දීමේ කාර්ය ශක්තිමත් කළ හැකි බව ඇදහූ නිසයි. එකල පැවැති පිළිගැන්ම වුණේ ප්‍රවෘති වාර්තා මෙන් නොව පුවත්පත් වල එන විවරණ (commentary) සහ මතවාදී රචනා යනු කතුවරුන්ගේ හා තීරු ලිපි රචකයින්ගේ කටයුත්තක් මිස වාර්තාකරුවන්ගේ කටයුත්තක් නොවන බවයි.

සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාව පිළිබඳ සංකල්පය තවමත් අදටත් ජනමාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ වැදගත් භූමිකාවන් කිහිපයක් ඉටු කරයි. ඒ අනුව සම්ප්‍රදායික වාස්තවිකත්වය ජනමාධ්‍යවේදය තුළ පරමාදර්ශයක්, ප්‍රමිති කට්ටලයක් සහ එම ප්‍රමිති ක්‍රියාත්මක වෙන භාවිතයක් ලෙස සැලකේ. ඒ අනුව වාස්තවිකතාව ජනමාධ්‍යවේදයේ වෘත්තීය භාවිතය වශයෙන් සැලකේ. එමෙන්ම වාස්තවිකතාව ජනමාධ්‍ය වාර්තාවල හා ජනමාධ්‍යකරුවාගේ වෘත්තීය භාවය පිළිබඳ නිර්නායකයකි.

ජනමාධ්‍යයේ එන වාස්තකවිකතාව භාවිතයේදී වැදගත් වන්නේ එමගින් ජනමාධ්‍යවේදියෙක් අතින් සිදුවිය හැකි වැරදි අවම කරගෙන ජනමාධ්‍යවේදියාගේ වෘත්තීය පරිණතභාවය පිළිබඳ ග්‍රාහක විශ්වාසය දිනාගැනීමට මග පෙන්වන බැවිනි. වාර්තාවක එන කරුණුමය සත්‍ය සහ මතවාද එකිනෙකින් වෙන් කරගැනීමට ග්‍රාහකයාට හැකිවන ලෙස වාර්තා කර තිබීම, ඒවායේ ප්‍රභව මොනවාද, ඒ ප්‍රභව කෙතරම් විශ්වාස දායකද යන කරුණු අත්‍යවශ්‍ය වශයෙන්ම ග්‍රාහකයාට දැන ගැනීමට හැකිවන ලෙස වාර්තා කර තිබීම, වාර්තාවේ පාත්‍රවර්ගයන්ට සාධාරණත්වය ඉටුවන ලෙස සිදුවීම පිළිබඳ සියලු ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදී දෘෂ්ටිකෝන වාර්තාවට අඩංගුවී තිබීම වැනි නිර්ණායක වලින් කෙරෙන්නේ ජනමාධ්‍යවේදීයා කොතෙක් වාස්තවික වී ඇද්දැයි මැන බැලීමයි.

ජනමාධ්‍යවාර්තාවක් objective නොහොත් වාස්තවික ද නැතහොත් subjective නොහොත් ආත්මීය ද යන්න නිර්ණය කරන මූලික ප්‍රමිති හයක් සම්ප්‍රදායිකව ජනමාධ්‍ය වාස්තවිකත්වයට තිබේ. දැනට තිබෙන නොයෙකුත් ආකාරයේ ජනමාධ්‍ය ආචාර ධර්ම මෙකී ප්‍රමිති වලට අනුකූල නොවන්නේ නම් ඒවා ජනමාධ්‍යවේදයේ වෘත්තීය ආචාර ධර්ම වශයෙන් සැලකිය නොහැකියි. එබැවින් මේ සය වැදැරුම් ප්‍රමිති ජනමාධ්‍යවේදියාගේ නොකැඩිය යුතු වෘත්තීය ප්‍රමිති ලෙස සැලකිය යුතුයි.

(අ) Factuality හෙවත් කරුණුමය සත්‍යතාව: ජනමාධ්‍යවාර්තා පදනම් වී ඇත්තේ නිරවද්‍ය (accurate), විස්තීර්ණ/පරිපූර්ණ (comprehensive) සහ සත්‍යාපිත (verified) කරුණු මත ය.

(ආ) Fairness හෙවත් සාධාරණත්වය: මතභේදාත්මක කාරණා පිළිබඳ වාර්තාකරණයේදී ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදී දෘෂ්ටි කෝණයන් සාධාරණව නියෝජනය වෙයි.

(ඇ) Non-bias හෙවත් පක්ෂග්‍රාහී නොවීම: අගතීන්, උද්වේගික හැඟීම්, පුද්ගලික අවශ්‍යතා හෝ ජනමාධ්‍යවේදීයාගේ වෙනත් ආත්මීය (subjective) සාධක වාර්තා වල අන්තර්ගතය විකෘති නොකරයි.

(ඈ) Independence හෙවත් අදීනත්වය: ජනමාධ්‍යවාර්තා යනු බියෙන් හෝ අනුග්‍රහය දැක්වීමකින් තොරව වාර්තා කිරීමට වෘත්තීය නිදහස ඇති මාධ්‍යවේදීන්ගේ වැඩකි.

(ඉ) Non-interpretation හෙවත් අර්ථ නිරූපණ නොකිරීම: ජනමාධ්‍ය වාර්තාකරුවන් ඔවුන්ගේම වූ අර්ථ නිරූපණයන් හෝ පුද්ගලික මතය තම ප්‍රවෘත්ති වාර්තාවලට ඇතුළත් නොකරයි.

(ඊ) Neutrality and detachment මධ්‍යස්ථභාවය සහ නොබැඳීසිටීම/අබද්ධවීම: වාර්තා මධ්‍යස්ථ ය. වාර්තාකරු ආරවුලක පැත්තක් නියෝජනය නොකරයි. ජනමාධ්‍යවේදියා කිසියම් ලැදියා කණ්ඩායමක් (interest group) හෝ නිමිත්තක් වෙනුවෙන් හෝ පෙනී සිටින්නන් ලෙස ක්‍රියා නොකරයි.

සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයේ වඩාත්ම මතභේදාත්මක අංග වන්නේ වාර්තාකරනයේදී අර්ථ නිරූපණ නොකිරීම සහ මධ්‍යස්ථවීම යන ප්‍රමිති (ඉ) සහ (ඊ) ය. ජනමාධ්‍ය වාර්තා සත්‍ය වශයෙන්ම නිවැරදි, හැකි තරම් පරිපූර්ණ, අපක්ෂපාතීව හා ස්වාධීනව ලිවිය යුතු බව බොහෝ දෙනා එකඟ වනු ඇත. එහෙත් විසංමුතිය ඇරඹෙන්නේ අර්ථ නිරූපණය නොකිරීම, මධ්‍යස්ථභාවය යන කරුණු සම්බන්ධයෙනි. සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාව අවධාරණය කරන්නේ වාර්තාවල අඩංගු විය යුත්තේ කරුණු පමණක් වන අතර වාර්තාකරුගේ මතය සහ අර්ථ නිරූපණය වාර්තාකරණයේදී බැහැර කළ යුතු බවයි. අදහස් දැක්වීමට හා අර්ථ නිරූපණය නොකිරීමට නම් වාර්තාකරු සිය ආවේගයන් පිළිබඳව දැඩි විමසිල්ලෙන් සිටිය යුතුය.

බොහෝ වාර්තා පාර්ශව කිහිපයක් අතර ආරවුල් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි. එබැවින්, වාර්තාකරුවෙකුට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මතය කතාවට ඇතුළත් නොකළද, තරඟකාරී පාර්ශ්වයන් දරන අදහස් පාඨකයන්ට දැනුම් දීමෙන් වැළකී සිටිය නොහැක. එකම අවශ්‍යතාවය එම මතය ප්‍රවෘත්තියේ කිසියම් පාත්‍රවරගයකට නිශ්චිතව ආරෝපණය කළ හැකි එකක් විය යුතුය.

වාස්තවිකත්වය අගයන කතුවරුන් වාර්තාකරණය සම්බන්ධයෙන් සම්පප්‍රලාප නොඉවසන අතර සර්ව පිත්තලයෙන් විචිත්‍ර කරන ලද අතිශයෝක්තිජනක පුහු සාහිත්‍යමය ප්‍රයත්න පිටු දකිති. වාර්තාකරණයේදී පරමාර්ථය වන්නේ ආඛ්‍යානය නොව සත්‍ය තොරතුරු ය. නිදසුනක් වශයෙන්, වඩා මධ්‍යස්ථ යමෙක් “පැවසීය” යන්න වෙනුවට admitted යන තේරුම ඇති “පිළිගත්තේය” වැනි යෙදීමක් කතන්දරයට සාපේක්ෂව තමන් විසින් ගනු ලැබූ කිසියම් ස්ථාවරයක් වාර්තාකරු විසින් පැවසීමක් විය හැකිය. පාත්‍ර වර්ගයාගේ හැසිරීම විස්තර කිරීමේදී වාර්තාකරුවන් අනියම් ඇඟවීම් වලින් වැළකී සිටිය යුතුය: ඒ අනුව “ප්‍රශ්නය මතු කළ විට ආයතන ප්‍රධානියාට තමන්ව පාලනය කර ගැනීමට නොහැකි විය” වෙනුවට වාර්තාකරු මෙසේ ලියයි. “ප්‍රශ්නය යොමු කළ විට ආයතන ප්‍රධානියා කෝපයට පත් විය.” එය වඩා සෘජුය, වාස්තවිකය.

සාම්ප්‍රදායික වාස්තවික ශෛලිය තුළ ප්‍රවෘත්ති ලිවීමේ විධික්‍රම වාර්තා සඳහා ප්‍රයෝජනවත් ආකෘතියක් සපයයි. දිගු කලක් තිස්සේ පවතින එක් ආකෘතියක් වන්නේ ඊනියා ප්‍රතිලෝම පිරමීඩයයි (Inverted Pyramid) නොහොත් මුණින් අතට නැවූ පිරමීඩ ආකෘතියයි. ඒ අනුව වාර්තාවේ වඩාත් වැදගත් කරුණු මුනින් නැවූ පිරමීඩයේ මුලින්ම ගෙන ආයුතුය. ආරම්භක ඡේදයේ සිට අන්තිම කොටස දක්වා, කතාව වැදගත්කමකින් බැස යන අනුපිළිවෙලින් කරුණු ඉදිරිපත් කරයි. මේ ප්‍රතිලෝම පිරමීඩය වාස්තවිකතාවයට මැනවින් ගැලපෙන්නේ එය කරුණුමය නිරවද්‍යතාවය කෙරෙහි ක්ලතියාම අවධානය යොමු කරන අපක්ෂපාතී ලේඛන ශෛලියක් දිරිමත් කරන බැවිනි.

සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාව පිළිබඳ මූලධර්මය දිගු කලක් තිස්සේ මාධ්‍යවේදීන්ට සහ පාඨකයන්ට ජනමාධ්‍යවේදීන්ගේ වර්ග සහ කථා වර්ග අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට උපකාර කර තිබේ. විසිවන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය වන විට, බොහෝ ප්‍රධාන ධාරාවේ ප්‍රවෘත්ති කාමරවල සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයේ නීතිරීතිවලට අනුකූලව ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රවෘත්ති විමර්ෂනාත්මක වාර්තා අංශ මෙන්ම එසේ නොවන මතවාද නිරූපනය කරන කතුවැකි, තිරු ලිපි, සම්මුඛ සාකච්ඡා සහ විෂයානුබද්ධ ලිපි ආදිය සම්පාදනය කරන අංශ අතර ජනමාධයවේදී වාස්තවිකතා භාවිතය එකි නෙකට වෙනස්විය. න්‍යායිකව, පුවත්පත් ප්‍රකාශකයාගේ සහ තීරු ලිපි රචකයින්ගේ දැක්ම ප්‍රවෘත්ති වලට බලපෑම් නොකළ යුතුය. පුවත්පත් වලට මතවාදී නැමුරුවක් තිබිය හැකි නමුත් ප්‍රවෘත්ති අංශය සත්‍යාපනය (verification) මත පදනම් වූ අපක්ෂපාතී නිරවද්‍යතාවයේ ස්වාධීන රාජ්‍යයක් විය යුතුය. ප්‍රවෘත්ති සේවය අවශ්‍යයෙන්ම ජනමාධ්‍යයේ දැනුම් දීමේ කාර්යය, ජන සංනිරීක්ෂණ කාර්ය සහ මුරකාවල් කාර්ය ඉටු කරයි.

කෙසේ වෙතත්, සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයට කිසි විටෙක නිශ්චිත අර්ථ දැක්වීමක් නොලැබුණු අතර එය සවිස්තරාත්මක, පැහැදිලි න්‍යායක් දක්වා වර්ධනයද නොවීය. ජනමාධ්‍ය සම්බන්ධයෙන් නම් වාස්තවිකතාව පිළිබඳ අදහස වර්ධනය කරන ලද්දේ දර්ශන පන්ති කාමරය සඳහා නොව ප්‍රවෘත්ති කාමරයේ ප්‍රායෝගික අරමුණු සඳහා ය. ප්‍රවෘත්ති සහ විවරණ වෙන්කර හඳුනා ගැනීම සඳහා මාධ්‍යවේදීහු ශුද්ධ විද්‍යාවෙන් මෙම පදය ලබා ගත්හ. වාස්තවිකත්වය පිළිබඳ තමන්ගේම විස්තීර්ණ න්‍යායක් ප්‍රකාශ කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ඔවුන්ට දැනුණේ නැත. ඔවුන් වාස්තවිකතාව පොදු අර්ථයකින් අර්ථ දැක්වීය. වාර්තාකරුවන් කරුණු වලට ඇලී සිටිමින් පක්ෂග්‍රාහී අදහස් දැක්වීමෙන් වැළකී සිටිය යුතු විය. සංයුක්ත භාවිතයෙන් තීරණය වන පරිදි වාස්තවිකතාවයේ අර්ථය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබුණු දෙයකි. පවත්නා සංස්කෘතිය එම අදහසට සහය දක්වන තාක් කල් ජනමාධ්‍ය වාස්තවිකත්වයට දාර්ශනික සාධාරණීකරණය කිරීමක් අවශ්‍ය නොවීය.

ස්ටීවන් වෝඩ් විසින් හඳුන්වාදුන් Pragmatic Objectivity ප්‍රායෝගික වාස්තවිකතාව – සත්‍යතාව සහ සාධාරණත්වය අවධාරණය කිරීමේදී සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයට සමානය. නමුත් ඔහුගේ ප්‍රායෝගික වාස්තවිකතාව සාම්ප්‍රදායික වාස්තවිකතාවයේ එන වාර්තාකරු විසින් වාර්තාව අර්ථනිරූපණය නොකිරීම සහ වාර්තාකරණයේදී නොබැඳී සිටීම යන ප්‍රමිති (ඉ) සහ (ඊ) ප්‍රතික්ෂේප කරයි.

වාර්තාවක් යනු සිද්ධින් සම්බන්ධයෙන් කිසිදු අර්ථකතනයකින්, අගැයීමකින්, නිගමනයකින් වියුක්තව හුදෙක් කරුණුමය විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරන රචනයක් විය යුතුය යන සම්ප්‍රදායික වාස්තවිකත්වයේ ඉල්ලීම ස්ටීවන් වෝඩ්ගේ ප්‍රයෝගික වාස්තවිකත්වය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලබයි. එය සෘජු වාර්තාවල සිට කතුවැකි දක්වා සියලු ආකාර පුවත්පත් කලාවන් අර්ථකථනය කිරීම් ලෙස දකී. එයට අනුව වාස්තවිකතාව යනු වාර්තාකරණයේදී අර්ථ නිරූපණ නොමැති වීම නොවේ. එහෙත් අර්ථ නිරූපණ කළ යුත්තේ වාස්තවිකතාව පිළිබඳ පිළිගත් ප්‍රමිතීන් යොදා ගෙනය. ජනමාධ්‍යවේදීන් වාස්තවික වන්නේ සිය වාර්තා සියතින්ම විචාරාත්මක ලෙස අගය කිරීමෙනි. ඒ හැර ප්‍රායෝගික වාස්තවිකතාවය විවිධ අවස්ථාවලදී ජනමාධ්‍යවේදීන්ට අවශ්‍ය පමණට නොබැඳී සිටීමට ඉඩ සලසයි. වෝඩ්ට අනුව ජනමාධ්‍යකරුවන් හැම අවස්ථාවකදීම දැඩි ලෙස මධ්‍යස්ථව සිටීම, කළ හැකි දෙයක් වත්, කළ යුතු දෙයක් වත් නොවේ.

මේ ලිපිය අවසන් කිරීමට අන්තර්ජාතික ජනමාධ්‍ය වේදින්ගේ සංගමයේ හිටපු සභාපති අයිඩන් වයිට් විසින් ජනමාධ්‍යකරුවාගේ කාර්යබාරය සම්බන්ධයෙන් පළ කරන ලද වැදගත් අදහසක් වෙත යොමු වීමට කැමැත්තෙමි. නිරවද්‍යතාවය, අදීනත්වය, පක්ෂග්‍රාහිත්වයකින් තොරවීම යන කරුණු වලට අතිරේකව මිනිස්කම (මනුෂ්‍යත්වය) සහ වගවීම යන කරුනු දෙකද ජනමාධ්‍යවේදයේදී ඉතා වැදගත් ප්‍රතිමාන බව ඔහු පළ කළේය. මුල් කරුණු තුන වාස්තවිකත්වය යටතේ අපි දැනටමත් සාකච්ඡාකර ඇත්තෙමු . ඉතිරි කරුනු දෙක වන මිනිස්කම සහ වගවීම වාස්තවිකත්වයට සෘජුවම සම්බන්ධ නොවුනත් ජනමාධ්‍යයේ සදාචාරය සම්බන්ධයෙන් වාස්තවිකත්වය (objectivity) මෙන්ම බෙහෙවින් අදාළය. ඒහිදි මනෂ්‍යත්වය හෙවත් මිනිස්කම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ තමන්ගේ වාර්තාකරණය නිසා කිනම් ආකාරයක මිනිස් හෝ නොමිනිස්කම් ප්‍රවර්ධනය වේද යන්න පිළිබඳ තැකීමෙන් යුක්තව ජනමාධ්‍යවේදියා කටයුතු කිරීම යි. වාර්තාකරණයෙන් නොමිනිස්කම් සහ හිංසනය උසිගැන්වීම නොකළ යුත්තේ එබැවිනි. වගවිම යන්නෙන් අදහස් වන්නේ වාර්තාකරනයේදී තමන් අතින් සිදුවන වැරදි නොවලහා පිළිගෙන නිවැරදි කිරීමයි.

ජනමාධ්‍යයේ එන නොයෙකුත් ආචාරධර්ම මතක තබා ගන්නවාටත් වඩා ඒවාට පදනම වන ජනමාධ්‍ය වාස්තවිකත්වයේ ඉහත පැහැදිළි කල මූලධර්ම පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ඇතිකර ගැනීම වැදගත්ය.

විජයානන්ද ජයවීර

THE HEAT IS ON – CLIMATE CHANGE AND THE MEDIA

THE HEAT IS ON – CLIMATE CHANGE AND THE MEDIA

Deutsche Welle Global Media Forum 2010

On UNESCO’s behalf I was instrumental in organising the first ever International Conference on Broadcast Media and Climate Change in 2009 September at UNESCO Head Quarters in Paris. Nearly 250 broadcasting organisations participated in this event and subsequently we were able to establish a climate change related content exchange mechanism among broadcasters with the help of BBC which offered high quality content related to climate science and impacts from the different parts of the world, which the local broadcasters would normally not in a position to gather. Subsequently the German Public Service Broadcaster Deutsche Welle organised a follow up global media forum in June 2010. Below is the intervention I made at the closing ceremony of the forum.

Challenge of Climate Change and the Responsibility of  the media

May I take this opportunity to thank Deutsche Welle for having organised such a productive third edition of the Deutsche Welle Global Media Forum, and for having extended their kind invitation to UNESCO to take part in what we consider to be a momentous event, particularly taking into account the fact that it comes on the heels of the UNESCO-UNEP International Conference on Broadcast Media and Climate Change held in September 2009 in Paris, as part of UNESCO´s mandate to raise public awareness about the complexity of climate change and its implications for broadcast media organisations and other communication actors.

An important outcome of that meeting was the Paris Declaration on Media and Climate Change which, I am glad to note, mirrors many of the issues emerging from this summit. I am thus gratified to note that one of the issues this summit has acknowledged is the multidimensionality of climate change and the need to adopt a multifaceted journalistic approach in reporting it.

For example, some of your sessions have focused on conflict sensitive reporting to emphasise the fundamental human values that should underpin the work of journalists. Although we do not always agree on the subjective scope of journalism, the fact that this summit has for its theme climate change per se means that we all know that media professionals can play a more active agenda-setting role than they have done.

So, in these closing remarks, I want to focus on what I see as the key challenges facing media in reporting the complex issues that characterise the national, continental and global management of climate change.

But first, allow me to point out that research shows three tendencies in media reporting of climate change.

In a fascinating analysis of the reporting dynamics typifying the reporting of the climate change crisis, Anabela Carvalho refers to specific trends in news media reporting of the crisis.

Firstly, media reporting tends to be generally international in scale, lacking in local contextualisation. Here, the focus tends to be on the international politics underpinning climate change discussions and negotiations, usually associated with blocs of countries.

Secondly, largely as a result of such a narrow international frame of reporting, media coverage tends to be overtly concerned with sensational, conflictual and controversial stories. But, as I point out in a little while, there is much more to climate change reporting than just the sensational, conflictual and controversial. A more sensitive reporting of climate change is about enjoying our relationship with nature and creating a sustainable future. It is about making life better for ourselves and our children.

And thirdly, media reporting tends to be generally civically dispassionate in the sense that it does not empower the citizenry with the crucial information and knowledge they require to actively engage with their elected leaders and other societal power brokers, such as oppositional parties, trade unions and the business community. Although media reporting of climate change tends to be linked to governmental structures and processes, it must be noted that such structures and processes are confined to the life cycle of an elected government. As such, restricting media reporting to governmental behaviour alone may be short-sighted, as governments operate in a context where oppositional parties, trade unions and the business community play an important, and even defining, role.

In this context, then, what do I see as the key roles for the news media? The first point I want to make is that what we may call science communication or journalism should be underpinned by a strong ethical orientation. News reporting of climate change issues and events should be based on a clear distinction between reporting verified and unverified information. In this vein, should media reporting be shaped by adherence to a concept of balanced reporting where equal space or airtime is given to unequal arguments?

It is reasonable to differentiate between the peer reviewed scientific information – such as that originating from the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) – and the unsubstantiated opinions which are often made on the basis of vested interests with no peer review. Giving equal importance to unequal scientific arguments creates confusion. In reporting science in general and climate change in particular, it is highly ethical for media professionals to report and analyse peer-reviewed as well as non-peered-reviewed information. This is important because the peer review process generally proves that conclusions have been vetted by the relevant scientific community and that there is a general agreement based on scientific evidence, whereas claims made by vested interests are not subjected to such quality review.

Secondly, media professionals must actively play the age-old agenda-setting role. Here, the important issue to remember is this: In setting such an agenda, the media need to interrogate not only elected officials but also all other power elites in society, including oppositional parties, trade unions, businesspeople, and other sections of civil society. In this regard, it would be illuminating to question the view points of those who actually and potentially prevent governments from taking crucial policy decisions and actions on mitigating the impact of climate change.

Such a broad approach to reporting climate change does not mean that elected officials are absolved from their responsibility for policy inadequacies and failures. Rather, it is a recognition of the multifaceted and holistic nature of any climate change mitigation measures. In the end, it is an acknowledgement of the need to democratise science communication so that it can embrace the full range of societal views and opinions on climate change risk mitigation.

Finally, media reporting needs to emphasise the opportunities presented by the challenge of climate change risk mitigation. A sensationalist and controversialist reporting frame may well focus on gloom and doom, but an ethically responsive reporting style may reflect on the existing opportunities. Such opportunities may include how human societies can mitigate climate change by investing in carbon free markets, creating new ‘green’ jobs, and transforming economies, among other benefits. In the end, it is about solving several problems at once, reaping the co-benefits thereof, and implementing complementary climate change mitigatory strategies. Climate change management thus becomes a long-term process whereby human beings attempt to reorganise their existence for the present and future betterment of their societies.

But while we expect all these tasks from media, it is our task to build the capacities of media to undertake these tasks.  This, in the developing countries would mean supporting the development of investigative capacities of journalists.  Journalism is an intellectually challenging occupation. Therefore societies have an obligation to provide necessary facilities for journalists to obtain a comprehensive multidisciplinary education. It is for this reason UNESCO developed a model curricula in journalism education, which is now being adapted in 53 Journalism Education Institutions in 45 countries. In parallel to this initiative UNESCO has launched a Programme to develop 21 Centers of Journalism Eduaction in Africa – we need more investments on comprehensive education for journalists and to build local institutions capable of offering a credible multi disciplinary education for journalists at all levels.  It is high time to focus on building endogenous Institutional capacities in journalism education, beyond externally driven ad-hoc training events. UNESCO invites all of you to associate with its efforts to build the analytical and investigative capacities of journalists in the developing countries so they can place the facts in a well-informed context.

In conclusion, I would like to repeat just how pleased I am that this summit blends with UNESCO’s mandate to build the professional capacities of media professionals seeking to report more effectively on science in general and climate change in particular. It also ties in with our attempt to provide a network of support for enhancing media professionals’ capacities. For this reason, I believe that the Paris Declaration on Media and Climate Change offers something of a blueprint for conceptualising and operationalising news media coverage of climate change challenges.

The resolutions of this summit, read together with the Declaration, can become a powerful voice on behalf of all those who are working to mitigate the risks associated with climate change. We will thus continue to seek out new opportunities to work together with all of you in this noble cause.

I thank you!

28/06/2010

Vision for Community Radio Development in India

W. Jayaweera, Director Communication Development, UNESCO

Keynote speech made at the National consultation convened by the Government of India – 2008

Thank you for inviting me to deliver the keynote speech on UNESCO’s behalf at this important national consultation on community radio to India.

“The community radio is a form of local radio which defines itself as autonomous entity- and relies on the community for its survival with non-commercial in aim”(Lewis P, 1995:583). This working definition by Prof. Peter Lewis is useful. Nonetheless, it could be well understood only when we can define what we mean by a community in the praxis of community radio. A cursory look at the development of community radio across the world demonstrates that it has been evolved due to different, but interlinking reasons.

For instance in the West it was evolved as an alternative to or a critique of mainstream broadcast media. McCain and Lowe (1990:89) trace its origins in Europe, to the 1960s and 1970s, “when swashbuckling entrepreneurs boarded the airwaves illegally and seized as much of the audience as they could carry away from the treasure chest monopolies controlled by the State with its public service model of broadcasting”.  The pirate stations, thus, have been a major factor in motivating governments and national broadcasting systems to introduce legitimate local radio in Europe.

In Latin American countries, community radio came into being as a critique of, and alternative to, predominantly commercialy oriented radio broadcasting.  There, the thrust was to use community radio as a medium to support education of the marginalized populations. (Roncagliolo, 1995:298)

In Africa, establishment of community radio, in a broader sense, became a social movement after the demise of apartheid regime in South Africa, which was followed by democratisation, decentralisation, and structural adjustment elsewhere in the continent (Bouhafa, 1998). 

But Community radio is not just about broadcast content, it is mostly about the process of community engagement.  Community radio is about social skills, business skills, creativity, IT skills, local democracy, hard to reach groups, involvement of women and young people, and involving hundreds of volunteers… Community radio is about harnessing the tremendous potentials media can offer to engage people and making informed decisions by contextualising. It’s about ordinary people having a stake in the vast broadcasting landscape and become responsible and accountable citizens. Community radio is about ownership, accountability, ethical behaviour and learning from peers. Community radio is also about media literacy. A media literate society can demand accountability from media and, for what better way to become media literate than by making media yourself.

Instead of defining community radio purely on the basis of the transmission coverage, it would be useful to inquire as to what accountability system would transform a normal radio into a true community radio. Here, community ownership and equitable access to community members are the key determinants; There are few important indicators that demonstrate community ownership and community access. They could include the following:

  • Acquiring the community mandate
  • Ensuring community ownership
  • Accountable station management (accountable to the community) representation of various segment of the community in station management board
  • Conflict resolution mechanism
  • Equitable access for community member to make broadcast programmes,
  • Programme Guidelines and transparent code of practice
  • Promotion of community values (dialogue and tolerance, ethical communication, cooperation) with no sectarian interests
  • Public scrutiny mechanism – including of financing and expenditure
  • A proactive National Community Radio Association as a voluntary mechanism to facilitate dispute resolution and to maintain the purpose for which community radio operations have been allowed.

Some community radio experiences in rural areas have shown that the possibility of maintaining access, self-management and participation in community radio operations are less feasible when tensions linked to individual relationships or the nature of local leadership far outweigh other factors which bring a group of people into a community. 

The traditional concept of “community” in rural societies has been largely influenced by the rural agricultural practices that depended on collective irrigation management, where the storage and distribution of water required user consensus. This was the case of the “community” in the Mahaweli community radio praxis in Sri Lanka, at the time it was conceived. Nonetheless, research studies (Dayarathne: 1985)  notes that even in such locale, social behaviours are influenced more by particular individual strategies than by the desires of a collective. The composition of rural societies varies and is no longer determined by the majority occupation such as farming or fishing. Home is becoming less of a production unit. Many people have begun to work outside their homes and immediate surroundings and thus their mobility has increased. Communities are increasingly exposed to media proliferation, which influences the way in which people think of life styles and media functions.  Given these changes, the weakness of the concept of “community” lies more in the community radios’ own traditional attempt to define it, which is based on illusory group coherence in a geographical locality.  The tension between social transformation influenced by the larger society and mass media, and the attempts to retain traditional hierarchical relationships and individual strategies in rural societies, increase the uncertainty of a particular form of “community” in rural areas. Therefore one could say “community” is a fluid concept.

But on the other hand, community radio is an excellent tool to manage the plurality within the community contributing eventually to increase the democratic participation and hold accountable all hierarchies and relationships to a common social goal.  The issue of participation is a central question. Participation is not devoid of tensions because it could challenge traditions, hierarchies, the roles attributed to genders, and values in all what one might called in general terms cultural practices of a given society/community. We cannot disregard them and say that if we need the economic development let’ us eliminate the traditions and cultural practices because it is better to be happy and rich than to remain traditional and poor.

Therefore it is more important to build capabilities of people in deciding for themselves as to what part of traditions cannot be maintained, because some of which hinders among other things building social capital. Social capital is the ability of people to work together for common purposes in groups, and organizations. Social capital creates possibilities for community development, but it is also a key product of community development. Social capital is vital to economic life, since economic activity requires social collaboration.

The poor or bad management of plurality manifest itself most predominantly as intolerance to and suppression of the fundamental rights and freedoms. The plurality in a society is reflected through a combination of public, private, commercial, mainstream, alternative, national, and community media with diverse content and possibilities for various segments of the society to engage with different media. The capacity of community radio to foster democracy via access to broadcasting and its associated potential to ‘extend the freedom of the individual, foster local interdependence and cultural enrichment’ involving both the rights of groups and individuals to broadcasting opportunities and the obligations of democratic governments to provide a conducive environment to public participation underpins the community media sector, the purpose of which is distinctly different from the media operating at national levels.  The community radio sector’s responsibility to seek to widen the community’s involvement in broadcasting and to encourage participation by those denied effective access to, and those not adequately served by other media squarely falls within this concept of managing the plurality.  

Studies have shown that community radio indeed can overcome the tensions and help build social capital to the extent that community radio is able to maintain its true community ownership and the accountability to the community it serves. Social capital is the ability of people to work together for common purposes in groups, and organizations. Social capital creates possibilities for community development, but it is also a key product of community development. Social capital is vital to economic life, since economic activity requires social collaboration. However, a minimal, pre-existing level of social capital is necessary for community development to work. In this regard, one of the basic principles introduced in community radio policy in India becomes very relevant. Indeed, the policy requires that community radio applicants should not only be explicitly constituted as ‘non-profit’ organisations, but also should have had a proven record of at least three years of service to the local community. This means having a pre-existing level of social capital within the community.

It also means a prevalence of trust by the community towards the applicant organization based on the expectation of consistent, honest and cooperative behavior. This trust rests on shared social goals, norms and values, which are generally unwritten but commonly understood formula for determining appropriate and approved patterns of trustworthy behavior. The licensee organization indeed can claim this trustworthiness, but it is far more important to verify such claims  with the community members.  . It is the onus of the licensee organization to prove that they not only have the mandate from the community but periodical public scrutiny of their operations is a conscious feature of their obligations towards the community. A built-in periodic public scrutiny mechanism is essential to maintain this trustworthiness continuously throughout the existence of community radio.  The ability for public to scrutinize the operations is apparently linked applicant organizations democratic structures by which community members can influence the decision making process and demand accountability.

The assumption is, that the organizations seeking to operate communication structures for communities are not motivated by utilitarian self-interest at the expense of others.  They are expected to work for common social goals, in a context in which individual contributions are characterized not only by pure self interests but also by reciprocal relationships, defined as a combination of altruism, empathy as well as respect to other view points. 

Some countries have introduced a National Association of Community Broadcasters – a kind of a peer association, which among other things would form a part of the mechanism to monitor the trustworthiness of community radio stations. The case in point is the Community Broadcasting Association of Australia (CBAA) and its code of practice for community broadcasting licensees. The code incorporates the objectives of the Community Broadcasting Act along with other matters that are of concern to the wider community. What is significant with Australian code of practice is that  it includes measures for conflict resolution  and handling complaints on operational aspects of community radio practice.  The code of practice prescribes methods of dealing with disputes and conflict resolution within community broadcasting organizations. Licensees are required to have mechanisms that facilitate conflict resolution conscientiously and promptly within their broadcasting organization. In the case of unresolved disputes, , licensees are required to seek alternative resolution such as mediation or arbitration.

In regard to handling complaints the code prescribes the manner in which complaints and comments from members of the public are dealt with. Amongst the requirements, community radio licensees must:

  1. acknowledge the rights of their audiences to comment and make complaints concerning compliance with the codes of practice, conditions of the license, programme content and general service;
  2. provide regular on-air information about the Community Broadcasting Codes of Practice and how they may be obtained;
  3. community radio management should make every reasonable effort to resolve complaints; make appropriate arrangements to ensure that complaints will be received by a responsible person during office hours, they will be conscientiously considered, investigated and responded to as soon as possible, and they will be promptly acknowledged and answered within six weeks;
  4. in the case of dissatisfaction with the licensees response, they will advise complainants of their right to refer the matter to the Australian Broadcasting Authority.

These measures make community members feel that they can demand accountability from the community radio station. In addition National Community Radio can assist the regulatory authorities by forming a broadcast complaint commission and nominating panel of arbitrators to deal with unresolved disputes.

There are other aspects that reinforces community ownership. Firstly, community should be able to claim the ownership of the resources, such as physical structures, buildings, equipment, transmission towers etc. Instead of looking for funding sources, at  the very outset licensees should mobilize community support to establish physical structures through collective donations, subscriptions and voluntary work to build the radio station. In the case of UNESCO support to community radio initiatives in the Philippines it was a condition for the communities to build physical structures for community radio through community support. Such mobilization efforts led into to formation of organizational structures enabling communities to claim the ownership of their community radio. In some cases such as in Nepal, there are instances where community ownership is assured on the model of muti-purpose cooperative societies, by which each community member can own the station by purchasing a share of the cooperative society.   

Community ownership is also reinforced through equitable access of community members to programme making. Most of those radio stations deteriorated from community radio into dependent radio stations had few features in common. First the operations relied very much on, paid staff, who tend to treat broadcasting as an occupation. In some cases donor funding and external support aggravated this situation, by allowing radio stations to engage paid staff.  The paid staff treated any form of volunteerism as a threat for their existence, as a result of which access to programme making by community members are discouraged. Volunteerism is indeed a core concept of community access in community radio praxis. It allows community members to be animportant part of programme decision making without being in a formal setup. On the other hand studies has shown that people cannot go beyond a certain time frame and become volunteers for ever. Therefore community radio has to depend on recurring recruitment of volunteers from the community, rather than on paid staff who would consider community radio as a career. Volunteer participation, and the rate of turnover of volunteers are fundamental to community ownership and access. This would mean that paid staff, should be limited to a station manager and if affordable to a programme manager.

Community radio operations differ significantly from commercially motivated broadcasting enterprises, where broadcasters and producers are bound intrinsically by monetary values, rather than altruistic values. However, although community broadcasting is not an occupation, community broadcasters do subscribe to the same ethics applicable to mainstream media professionals. Community broadcasters are like barefoot doctors, or village physicians. They have not necessarily taken the Oath of Hippocrates named after the Greek physician, but they would not violate any of its rules. 

Ethics are after all conventions that any community of practice has to adhere to if it is to prevail as a community of professional practice. Accordingly from community radio practitioners we should expect, above all, truthfulness. As in the case of any other media, dissemination of  information through community radio practice is in part a discipline of verification.

Now, provided we have procedures for conflict resolutions and hold community radio management  accountable why would we need  a policy clause which states that “The Permission Holder shall not broadcast any programmes, which relate to news and current affairs and are otherwise political in nature”.

This particular clause reminds me of a decree issued by the Royal Nepal Government during the crisis last year. At the height of the crisis the royal decree announced that henceforth no broadcaster was to broadcast news. According to the decree, all broadcasters were expected to broadcast only music and songs, and exclude news and current affairs from their programmes. Of course, the mainstream broadcasters who did not want to risk their investments immediately complied with the Royal decree. But the Community Radio Association in Nepal decided that it is important for people to know what is happening if they have to defend their democratic rights. In unison Community Radio stations in Nepal decided that instead of broadcasting news as spoken language bulletins, their radio presenters would sing the news in songs and ballads because the Royal decree allowed only music and songs.  The ingenuity of community broadcasters to circumvent the royal decree came from their own experience: indeed, folk media formats such as ballads and songs are used traditionally to tell stories and news. Was the royal decree preventing news broadcast meaningful? No,

Editorial responsibility is what makes it possible to distinguish news from gossip. Just like in the case of newspapers, where the editor holds the ultimate responsibility for the news disseminated by his paper, in radio and other broadcasting services, the station manager is held responsible for the news. He may have a trained news editor, or be himself the editor. As long as one can pinpoint editorial responsibility to an accountable management, there is no reason to prevent community radios from broadcasting news. If community broadcasters are not allowed to take their editorial responsibility and broadcast news, perhaps they would be compelled to broadcast or even sing gossips. Not forgetting that the right to broadcast news and current affairs is a part and parcel of freedom of expression. On this point Article 19 of the Indian Constitution resonates the Article 19 of the Universal Declaration of Human rights. “Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers”. Certainly news and current affairs are part of information and community broadcasters are entitled to take editorial responsibility and disseminate news. I trust that this consultation would provide a forum to review this clause.

Increasingly, people are making their own media, be they be websites, blogging, pod-casting or internet radio operations, SMS messaging – opportunities to become a media operator is becoming abundant. Only need that you would need a licence to operate a community radio is because you are using the frequency spectrum allotted for broadcasting purposes. If you have an internet radio and people have the wireless access to internet through their mobile phones, PDAs, set-tops and even radio sets, all you need is to create an audience not a licence.

Nonetheless, if those technologies are going to be useful it is important for each and every  citizen to learn necessary skills, moreover the ethics of communication. The community radio experience is the best way for people to learn skills and ethics and thereby build their own capacities to hold both old and new media accountable to their audiences.

The community served as well as the community of practice constituted into a national community radio association  should constantly challenge the Licensees of community radios stations to demonstrate their ability to uphold community ownership and community access as core principles of community radio practice. Answers to the following set of questions would indicate abilities and disabilities. 

  • Does the community radio provide information and perspectives enabling community members to participate in public and political life?
  • Does it provide adequate community representation in the management structure.
  • Does it foster equitable access to programme making?
  • Does it contribute to explaining important developments within a society?
  • Does it reflect diversity of opinions, interests and needs?
  • Does it foster innovation and creativity?
  • Does it play the role of local watchdog?
  • Does it give a voice to the voiceless? including minorities and women within the community
  • Does it contribute towards the advance of knowledge?
  • Does it contribute to conflict resolution?
  • Does it contribute to cultural development?

Affirmative answers to these questions would contribute to form a Vision for Community Radio Development in India.

Thank you for your attention.

26 April 2008

India – The Community Media Policy Review Interventions.

I associated with the development of Indian community radio policy since I was based in UNESCO’s New Delhi Office. In the 2004 I made the keynote speech in the stakeholder meeting convened by the Indian government to develop a community radio policy. Since then I was invited to two policy review meetings, one in 2008 and then in 2010. Below are the edited versions of my interventions highlighting the essentials to considerations of a community radio policy.

2008 intervention

Thank you for inviting me to deliver the keynote speech on UNESCO’s behalf at this important national consultation on community radio to India.

“The community radio is a form of local radio which defines itself as autonomous entity- and relies on the community for its survival with non-commercial in aim”(Lewis P, 1995:583). This working definition by Prof. Peter Lewis is useful. Nonetheless, it could be well understood only when we can define what we mean by a community in the praxis of community radio. A cursory look at the development of community radio across the world demonstrates that it has been evolved due to different, but interlinking reasons.

For instance in the West it was evolved as an alternative to or a critique of mainstream broadcast media. McCain and Lowe (1990:89) trace its origins in Europe, to the 1960s and 1970s, “when swashbuckling entrepreneurs boarded the airwaves illegally and seized as much of the audience as they could carry away from the treasure chest monopolies controlled by the State with its public service model of broadcasting”.  The pirate stations, thus, have been a major factor in motivating governments and national broadcasting systems to introduce legitimate local radio in Europe.

In Latin American countries, community radio came into being as a critique of, and alternative to, predominantly commercialy oriented radio broadcasting.  There, the thrust was to use community radio as a medium to support education of the marginalized populations. (Roncagliolo, 1995:298)

In Africa, establishment of community radio, in a broader sense, became a social movement after the demise of apartheid regime in South Africa, which was followed by democratisation, decentralisation, and structural adjustment elsewhere in the continent (Bouhafa, 1998). 

But Community radio is not just about broadcast content, it is mostly about the process of community engagement.  Community radio is about social skills, business skills, creativity, IT skills, local democracy, hard to reach groups, involvement of women and young people, and involving hundreds of volunteers… Community radio is about harnessing the tremendous potentials media can offer to engage people and making informed decisions by contextualising. It’s about ordinary people having a stake in the vast broadcasting landscape and become responsible and accountable citizens. Community radio is about ownership, accountability, ethical behaviour and learning from peers. Community radio is also about media literacy. A media literate society can demand accountability from media and, for what better way to become media literate than by making media yourself.

Instead of defining community radio purely on the basis of the transmission coverage, it would be useful to inquire as to what accountability system would transform a normal radio into a true community radio. Here, community ownership and equitable access to community members are the key determinants; There are few important indicators that demonstrate community ownership and community access. They could include the following:

  • Acquiring the community mandate
  • Ensuring community ownership
  • Accountable station management (accountable to the community) representation of various segment of the community in station management board
  • Conflict resolution mechanism
  • Equitable access for community member to make broadcast programmes,
  • Programme Guidelines and transparent code of practice
  • Promotion of community values (dialogue and tolerance, ethical communication, cooperation) with no sectarian interests
  • Public scrutiny mechanism – including of financing and expenditure
  • A proactive National Community Radio Association as a voluntary mechanism to facilitate dispute resolution and to maintain the purpose for which community radio operations have been allowed.

Some community radio experiences in rural areas have shown that the possibility of maintaining access, self-management and participation in community radio operations are less feasible when tensions linked to individual relationships or the nature of local leadership far outweigh other factors which bring a group of people into a community. 

The traditional concept of “community” in rural societies has been largely influenced by the rural agricultural practices that depended on collective irrigation management, where the storage and distribution of water required user consensus. This was the case of the “community” in the Mahaweli community radio praxis in Sri Lanka, at the time it was conceived. Nonetheless, research studies (Dayarathne: 1985)  notes that even in such locale, social behaviours are influenced more by particular individual strategies than by the desires of a collective. The composition of rural societies varies and is no longer determined by the majority occupation such as farming or fishing. Home is becoming less of a production unit. Many people have begun to work outside their homes and immediate surroundings and thus their mobility has increased. Communities are increasingly exposed to media proliferation, which influences the way in which people think of life styles and media functions.  Given these changes, the weakness of the concept of “community” lies more in the community radios’ own traditional attempt to define it, which is based on illusory group coherence in a geographical locality.  The tension between social transformation influenced by the larger society and mass media, and the attempts to retain traditional hierarchical relationships and individual strategies in rural societies, increase the uncertainty of a particular form of “community” in rural areas. Therefore one could say “community” is a fluid concept.

But on the other hand, community radio is an excellent tool to manage the plurality within the community contributing eventually to increase the democratic participation and hold accountable all hierarchies and relationships to a common social goal.  The issue of participation is a central question. Participation is not devoid of tensions because it could challenge traditions, hierarchies, the roles attributed to genders, and values in all what one might called in general terms cultural practices of a given society/community. We cannot disregard them and say that if we need the economic development let’ us eliminate the traditions and cultural practices because it is better to be happy and rich than to remain traditional and poor.

Therefore it is more important to build capabilities of people in deciding for themselves as to what part of traditions cannot be maintained, because some of which hinders among other things building social capital. Social capital is the ability of people to work together for common purposes in groups, and organizations. Social capital creates possibilities for community development, but it is also a key product of community development. Social capital is vital to economic life, since economic activity requires social collaboration.

The poor or bad management of plurality manifest itself most predominantly as intolerance to and suppression of the fundamental rights and freedoms. The plurality in a society is reflected through a combination of public, private, commercial, mainstream, alternative, national, and community media with diverse content and possibilities for various segments of the society to engage with different media. The capacity of community radio to foster democracy via access to broadcasting and its associated potential to ‘extend the freedom of the individual, foster local interdependence and cultural enrichment’ involving both the rights of groups and individuals to broadcasting opportunities and the obligations of democratic governments to provide a conducive environment to public participation underpins the community media sector, the purpose of which is distinctly different from the media operating at national levels.  The community radio sector’s responsibility to seek to widen the community’s involvement in broadcasting and to encourage participation by those denied effective access to, and those not adequately served by other media squarely falls within this concept of managing the plurality.  

Studies have shown that community radio indeed can overcome the tensions and help build social capital to the extent that community radio is able to maintain its true community ownership and the accountability to the community it serves. Social capital is the ability of people to work together for common purposes in groups, and organizations. Social capital creates possibilities for community development, but it is also a key product of community development. Social capital is vital to economic life, since economic activity requires social collaboration. However, a minimal, pre-existing level of social capital is necessary for community development to work. In this regard, one of the basic principles introduced in community radio policy in India becomes very relevant. Indeed, the policy requires that community radio applicants should not only be explicitly constituted as ‘non-profit’ organisations, but also should have had a proven record of at least three years of service to the local community. This means having a pre-existing level of social capital within the community.

It also means a prevalence of trust by the community towards the applicant organization based on the expectation of consistent, honest and cooperative behavior. This trust rests on shared social goals, norms and values, which are generally unwritten but commonly understood formula for determining appropriate and approved patterns of trustworthy behavior. The licensee organization indeed can claim this trustworthiness, but it is far more important to verify such claims  with the community members.  . It is the onus of the licensee organization to prove that they not only have the mandate from the community but periodical public scrutiny of their operations is a conscious feature of their obligations towards the community. A built-in periodic public scrutiny mechanism is essential to maintain this trustworthiness continuously throughout the existence of community radio.  The ability for public to scrutinize the operations is apparently linked applicant organizations democratic structures by which community members can influence the decision making process and demand accountability.

The assumption is, that the organizations seeking to operate communication structures for communities are not motivated by utilitarian self-interest at the expense of others.  They are expected to work for common social goals, in a context in which individual contributions are characterized not only by pure self interests but also by reciprocal relationships, defined as a combination of altruism, empathy as well as respect to other view points. 

Some countries have introduced a National Association of Community Broadcasters – a kind of a peer association, which among other things would form a part of the mechanism to monitor the trustworthiness of community radio stations. The case in point is the Community Broadcasting Association of Australia (CBAA) and its code of practice for community broadcasting licensees. The code incorporates the objectives of the Community Broadcasting Act along with other matters that are of concern to the wider community. What is significant with Australian code of practice is that  it includes measures for conflict resolution  and handling complaints on operational aspects of community radio practice.  The code of practice prescribes methods of dealing with disputes and conflict resolution within community broadcasting organizations. Licensees are required to have mechanisms that facilitate conflict resolution conscientiously and promptly within their broadcasting organization. In the case of unresolved disputes, , licensees are required to seek alternative resolution such as mediation or arbitration.

In regard to handling complaints the code prescribes the manner in which complaints and comments from members of the public are dealt with. Amongst the requirements, community radio licensees must:

  1. acknowledge the rights of their audiences to comment and make complaints concerning compliance with the codes of practice, conditions of the license, programme content and general service;
  2. provide regular on-air information about the Community Broadcasting Codes of Practice and how they may be obtained;
  3. community radio management should make every reasonable effort to resolve complaints; make appropriate arrangements to ensure that complaints will be received by a responsible person during office hours, they will be conscientiously considered, investigated and responded to as soon as possible, and they will be promptly acknowledged and answered within six weeks;
  4. in the case of dissatisfaction with the licensees response, they will advise complainants of their right to refer the matter to the Australian Broadcasting Authority.

These measures make community members feel that they can demand accountability from the community radio station. In addition National Community Radio can assist the regulatory authorities by forming a broadcast complaint commission and nominating panel of arbitrators to deal with unresolved disputes.

There are other aspects that reinforces community ownership. Firstly, community should be able to claim the ownership of the resources, such as physical structures, buildings, equipment, transmission towers etc. Instead of looking for funding sources, at  the very outset licensees should mobilize community support to establish physical structures through collective donations, subscriptions and voluntary work to build the radio station. In the case of UNESCO support to community radio initiatives in the Philippines it was a condition for the communities to build physical structures for community radio through community support. Such mobilization efforts led into to formation of organizational structures enabling communities to claim the ownership of their community radio. In some cases such as in Nepal, there are instances where community ownership is assured on the model of muti-purpose cooperative societies, by which each community member can own the station by purchasing a share of the cooperative society.   

Community ownership is also reinforced through equitable access of community members to programme making. Most of those radio stations deteriorated from community radio into dependent radio stations had few features in common. First the operations relied very much on, paid staff, who tend to treat broadcasting as an occupation. In some cases donor funding and external support aggravated this situation, by allowing radio stations to engage paid staff.  The paid staff treated any form of volunteerism as a threat for their existence, as a result of which access to programme making by community members are discouraged. Volunteerism is indeed a core concept of community access in community radio praxis. It allows community members to be animportant part of programme decision making without being in a formal setup. On the other hand studies has shown that people cannot go beyond a certain time frame and become volunteers for ever. Therefore community radio has to depend on recurring recruitment of volunteers from the community, rather than on paid staff who would consider community radio as a career. Volunteer participation, and the rate of turnover of volunteers are fundamental to community ownership and access. This would mean that paid staff, should be limited to a station manager and if affordable to a programme manager.

Community radio operations differ significantly from commercially motivated broadcasting enterprises, where broadcasters and producers are bound intrinsically by monetary values, rather than altruistic values. However, although community broadcasting is not an occupation, community broadcasters do subscribe to the same ethics applicable to mainstream media professionals. Community broadcasters are like barefoot doctors, or village physicians. They have not necessarily taken the Oath of Hippocrates named after the Greek physician, but they would not violate any of its rules. 

Ethics are after all conventions that any community of practice has to adhere to if it is to prevail as a community of professional practice. Accordingly from community radio practitioners we should expect, above all, truthfulness. As in the case of any other media, dissemination of  information through community radio practice is in part a discipline of verification.

Now, provided we have procedures for conflict resolutions and hold community radio management  accountable why would we need  a policy clause which states that “The Permission Holder shall not broadcast any programmes, which relate to news and current affairs and are otherwise political in nature”.

This particular clause reminds me of a decree issued by the Royal Nepal Government during the crisis last year. At the height of the crisis the royal decree announced that henceforth no broadcaster was to broadcast news. According to the decree, all broadcasters were expected to broadcast only music and songs, and exclude news and current affairs from their programmes. Of course, the mainstream broadcasters who did not want to risk their investments immediately complied with the Royal decree. But the Community Radio Association in Nepal decided that it is important for people to know what is happening if they have to defend their democratic rights. In unison Community Radio stations in Nepal decided that instead of broadcasting news as spoken language bulletins, their radio presenters would sing the news in songs and ballads because the Royal decree allowed only music and songs.  The ingenuity of community broadcasters to circumvent the royal decree came from their own experience: indeed, folk media formats such as ballads and songs are used traditionally to tell stories and news. Was the royal decree preventing news broadcast meaningful? No,

Editorial responsibility is what makes it possible to distinguish news from gossip. Just like in the case of newspapers, where the editor holds the ultimate responsibility for the news disseminated by his paper, in radio and other broadcasting services, the station manager is held responsible for the news. He may have a trained news editor, or be himself the editor. As long as one can pinpoint editorial responsibility to an accountable management, there is no reason to prevent community radios from broadcasting news. If community broadcasters are not allowed to take their editorial responsibility and broadcast news, perhaps they would be compelled to broadcast or even sing gossips. Not forgetting that the right to broadcast news and current affairs is a part and parcel of freedom of expression. On this point Article 19 of the Indian Constitution resonates the Article 19 of the Universal Declaration of Human rights. “Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers”. Certainly news and current affairs are part of information and community broadcasters are entitled to take editorial responsibility and disseminate news. I trust that this consultation would provide a forum to review this clause.

Increasingly, people are making their own media, be they be websites, blogging, pod-casting or internet radio operations, SMS messaging – opportunities to become a media operator is becoming abundant. Only need that you would need a licence to operate a community radio is because you are using the frequency spectrum allotted for broadcasting purposes. If you have an internet radio and people have the wireless access to internet through their mobile phones, PDAs, set-tops and even radio sets, all you need is to create an audience not a licence.

Nonetheless, if those technologies are going to be useful it is important for each and every  citizen to learn necessary skills, moreover the ethics of communication. The community radio experience is the best way for people to learn skills and ethics and thereby build their own capacities to hold both old and new media accountable to their audiences.

The community served as well as the community of practice constituted into a national community radio association  should constantly challenge the Licensees of community radios stations to demonstrate their ability to uphold community ownership and community access as core principles of community radio practice. Answers to the following set of questions would indicate abilities and disabilities. 

  • Does the community radio provide information and perspectives enabling community members to participate in public and political life?
  • Does it provide adequate community representation in the management structure.
  • Does it foster equitable access to programme making?
  • Does it contribute to explaining important developments within a society?
  • Does it reflect diversity of opinions, interests and needs?
  • Does it foster innovation and creativity?
  • Does it play the role of local watchdog?
  • Does it give a voice to the voiceless? including minorities and women within the community
  • Does it contribute towards the advance of knowledge?
  • Does it contribute to conflict resolution?
  • Does it contribute to cultural development?

Affirmative answers to these questions would contribute to form a Vision for Community Radio Development in India.

Thank you for your attention.

26 April 2008\

Highlights of the 2010 Intervention

In practical terms, community radio is something which serves a targeted community defined by geographical location and co-presence of community members.

Participation, access and self-management are the three key elements which define community media. (Berrigan, 1979:7-8). The definitions of community radio tend to be based on the way in which the messages are planned and produced.

Referring specifically to the term “community media” Berrigan says that:

“In the past, similar terms have been used to identify programming specially designed for particular community groups, such as ethnic or minority groups with special needs or interests. Other than this deliberate orientation, little in the production procedure was changed. Topics were chosen in the same way, by professional communicators, and targeted towards the apparent needs and interests of the audience. But…. community media are adaptation of media for use by the community, for whatever purpose the community decides. They are media to which the members of the community have access, for information, education, and entertainment when they want access. They are media to which community participates as planners, producers, and performers. They are the means of expression of the community rather than for the community (Berrigan 1979:9).

The current policy recognizes two types of applicants who can seek licenses to establish community radio stations:

Community-based Organizations and Educational Institutions:

For community-based organizations, there is a provision that the organization should have been registered as a community- based organization three years prior to the application.

It appears that the number of licenses issued to educational institutions is proportionately higher than those issued to community-based organizations.

This may be due to a number of reasons:

  • Educations Institutions are well institutionalized to process the applications
  • The management structures of the radio station can be easily decided by the hierarchical chain of command of the Institution
  • Budgetary allocations can be made from the institution’s budget
  • Licenses are granted easily by the granting authorities as often there is no need to make a background checks  on potential risks.

But in essence, radio stations which are operated within established institutional structures are not necessarily a substitute to community radio stations owned and operated by the communities. Community owned and operated radio stations are obliged to ensure participation, access and self-management.  This is not always an easy task as communities are neither institutionalized entities nor are they homogeneous.  This challenge has been addressed with a varying degree of success from country to country.

In contrast, campus radio stations are a different type of community radio stations which relies largely on the intuitional and intellectual resources available to the campuses. They can utilize faculty staff as resources, function as a training facility for those students who are willing to study journalism or development communication as a discipline, and provide a communicative space for the student community (if they are ready to use it) with occasional interactions with the surrounding community in which the institution is located.  But from the perspective of the community outside the institution, such stations will remain as something owned and operated by an established institution and the involvement of the community outside the campus, in terms of participation, access and self-determination will be illusive.

Thus the first point I want to make is that India would need to devise a proactive strategy to foster truly community owned and operated community radio stations distinct from the community radio stations established by educational institutions.

Such a strategy should be based on evidence collected through a credible research process involving a justifiable and diverse sample of people, with special emphasis on marginalized communities:

It might be useful to look into the following areas of concerns:

Community perceptions on operational potentials of community-based and community-originated organizations – in terms of community participation in the decision-making process, resource mobilization possibilities and the cost effectiveness;

The contributions communities can mobilize for physical infrastructures, capital expenditure and operational costs on their own (National benchmarks for capital expenditure and annual operational costs need to be determined);

Development potentials for representative self-management, while ensuring the respect for journalistic integrity and editorial independence;

Sustenance of volunteer participation and linkages with supporting institutions within and outside the community;

Potential avenues to meet operational costs – including fundraising events within the community, proportion of projected income including from the limited advertising potentials;

Criterion for choosing the station manager (the potential to guarantee his/her remuneration)

Pros and cons of current limitation imposed by the requirement for three year experience as a community organization – exceptions can be made for cooperative societies with community shareholders established with the sole purpose to operate community radio stations within a one year period of establishment

At the national policy level – it is now the right time to explore the possibility:

  • To establish a national institution similar to South Africa’s Media Development and Diversity Agency which constantly fosters and supports community efforts to establish and maintain community media. The work of this Agency has played a very significant role in developing the community radio sector in South Africa. The allocation it receives from the national budget for this purpose is to the tune of 10 Million Rands a year.
  • To build the capacities of the national community media forum and its representativeness, including the ability to offer a nationwide mentoring programme for those communities willing to establish community radio stations.
  • Reserving a percentage of transmission frequencies to the community radio sector to ensure that low-power broadcast signals are not inundated by the powerful signals from the non-community radio stations.
  • Public access to frequency plan by each State – setting targets for the number of community radio stations possible and depicting which frequencies are available for communities to apply for.
  • Improving the selection and monitoring process with a representative oversight mechanism in which both state and non-state actors take part (a good example is the representative oversight body established under the Community radio policy of Uruguay)
  • Bringing the management of frequencies allotted to community radio and issuance of licenses and oversight under one regulatory regime
  • Building linkages between extension institutions and community radio, increasing the possibility to use community radio as a learning platform for development in areas negotiated between communities and the extension institutions, underlining the co-benefits (beyond the current focus on giving a voice to the voiceless)
  • Launching media literacy as a civic education programme – and using communities willing to establish community radio as an entry platform  (Eg:  Teachers in the target communities can become media literate and work as change agents)

I am sure that some of these matters will come up during the different sessions of this consultation.

I thank you for your attention.

W. Jayaweera

2010

Annex:

Oversight body (Uruguayan Community Radio – Rough Translation)

3.14. There must exist mechanisms to guarantee citizen participation in the application, follow-up and evaluation of this law.

3.15. An HONORARY ADVISORY COUNCIL FOR COMMUNITY BROADCASTING will be created. It will be under the National Communication Regulatory Body. This Council will be consulted for the application of the law and the assignment of frequencies. Its opinion will be mandatory for the Regulatory Body.

3.16. The HONORARY ADVISORY COUNCIL FOR COMMUNITY BROADCASTING will be integrated by 9 members:

– 1 representative from the Ministry of Industry –who will be the president- selected by the Ministry.

– 1 representative of the Ministry of Education, selected by the Ministry.

– 2 representatives of Community Media, submitted by Community Media. In case there is no consensus, these representatives will be selected by the Government.

– 1 representative from the Public University of Uruguay, selected by the University.

– 1 representative from a private university, selected by the private universities themselves. In case there is no consensus, this representative will be selected by the Government.

– 2 representatives of NGOs working on freedom of expression, selected by them. In case there is no consensus, this representative will be selected by the Government.

– 1 independent expert, designated by the 8 other members of the Council.